شان نزول آيات قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٩ - آزمايش حتمى و همگانى است

بنابراين، آيه فوق، يكى از پيشگوئى‌هاىِ اعجازآميز قرآن است، كه چنين خبرى را به طور قطع و بدون هيچ قيد و شرط، بيان كرده و بعد از مدت كوتاهى تحقق يافت.

ا ١ الم ا ٢ أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لايُفْتَنُونَ ا ٣ وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ‌

الم‌

آيا مردم گمان كردند همين كه بگويند: «ايمان آورديم» به حال خود رها مى‌شوند و آزمايش نخواهند شد؟!

ما كسانى را كه پيش از آنان بودند آزموديم؛ بايد علم خدا درباره كسانى كه راست مى‌گويند و كسانى كه دروغ مى‌گويند تحقق يابد!

شأن نزول:

آزمايش حتمى و همگانى است‌

بعضى از مفسران، روايتى نقل كرده‌اند كه، بر طبق آن، «يازده آيه» آغاز اين سوره كه در «مدينه» نازل شده، در مورد مسلمانانى است كه در «مكّه» بودند، اظهار اسلام مى‌كردند، اما حاضر به هجرت به «مدينه» نبودند، آنها نامه‌اى از برادران خود در «مدينه» دريافت داشتند كه در آن تصريح شده بود: «خدا اقرار به ايمان را از شما نمى‌پذيرد مگر اين كه: هجرت كنيد، و به سوى ما بيائيد» به اين جهت آنها تصميم به هجرت گرفتند و از «مكّه» خارج شدند، جمعى از مشركان به تعقيب آنان پرداختند، و با آنان پيكار كردند، بعضى، كشته شدند و بعضى، نجات يافتند (و احتمالًا بعضى نيز تسليم شده به مكّه بازگشتند). [١]

بعضى ديگر، «آيه دوم» را در مورد «عمار ياسر» و جمعى ديگر، از مسلمانان نخستين مى‌دانند كه ايمان آوردند و سخت تحت شكنجه دشمنان واقع شدند. [٢]

بعضى گفته‌اند: «آيه هشتم» در مورد اسلام آوردن «سعد بن ابى وقاص» نازل شده.

[١] «مجمع البيان»، ذيل آيات مورد بحث؛ «بحار الانوار»، ج ٢٢، ص ٤٨؛ «جامع البيان»، ج ٢٠، ص ١٥٧.

[٢] «مجمع البيان»، ذيل آيات مورد بحث؛ «بحار الانوار»، ج ٢٢، ص ٤٨؛ «جامع البيان»، ج ٢٠، ص ١٥٧.