پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٨ - شرح و تفسير مصريان فداكار

كه امام عليه السلام موافق قتل عثمان بود.

ابن ابى الحديد در اينجا مى‌گويد: تفسير اين خطبه براى من مشكل است چون اهل مصر بودند كه عثمان را كشتند. هنگامى كه امير مؤمنان شهادت مى‌دهد كه آنان‌

«غَضِبُوا للَّهِ حِينَ عُصِىَ فى الأرِضه؛

براى خدا خشم گرفتند در آن زمانى كه در زمين عصيان او شد» چنين چيزى شهادت قاطعى است بر عصيان عثمان و ارتكاب منكر از ناحيه او و تأييد عمل‌كرد مصريان كه بر ضد او شوريدند.

سپس اضافه مى‌كند مى‌توان گفت:- هرچند اين توجيه خالى از اشكال نيست- كه اهل مصر از دست فرماندار عثمان ناراضى بودند و اعمال ضد اسلامى او را انكار مى‌كردند و براى عزل او نزد عثمان آمدند و هنگامى كه روشن شد نامه فرمان قتل معترضان را مروان نوشته است از او خواستند مروان را به دست آنها بدهد تا تأديبش كنند؛ ولى عثمان از اين امر خوددارى كرد و شورش بالا گرفت و بسيارى از مردم مدينه نيز به شورشيانِ مصرى پيوستند و از عثمان خواستند كه عمال ناصالح خود را عزل كند و مروان را به آنها بسپارد و در اين هنگام بعضى از غلامان عثمان به مردم تير اندازى كردند و همين سبب شد كه آنها از ديوار خانه عثمان بالا بيايند و او را به قتل برسانند، بنابراين معلوم نيست قاتلان، مصريان بوده باشند و آنچه مصريان انجام دادند در خور ستايش بود و امام عليه السلام آنها را در اين نامه مى‌ستايد. [١]

بعضى از شارحان‌ نهج‌البلاغه‌ اين توجيه را پذيرفته‌اند. از كلمات آنها بر مى‌آيد كه آن را خالى از تكلف مى‌دانند؛ زيرا از يك طرف قراين تاريخى نشان مى‌دهد كه امام عليه السلام هرگز كسى را تشويق به قتل عثمان نكرد، بلكه از آن مانع شد، هرچند اعتراضات شديد به اعمال عثمان و مسلط كردن افراد فاسد بنى‌اميّه بر جان و مال مسلمين داشت و از سويى ديگر نامه مورد بحث نشان مى‌دهد كه قيام‌

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١٦، ص ١٥٦.