پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٩١

قاضى فراهم مى‌ساخت؛ مثلًا در داستان اختلاف دو زن بر سر يك كودك و پافشارى هر دو بر ادعاى خود كه قاعدتاً قاضى در اينجا بايد به حكم قرعه دعوا را فيصله دهد، امام جستجوى دليلى كرد و آن اينكه دستور داد شمشيرى بياورند و فرمود من كودك را دو شقه مى‌كنم و هر شقه‌اى را به يكى از شما دو نفر مى‌دهم. مادر واقعى فرياد برآورد كه من از حق خود گذشتم كودك را به نفر ديگر بدهيد و امام عليه السلام با اين دليل مدعى راستين را از دروغين روشن ساخت و در قضاياى آن حضرت از اين نمونه بسيار است. [١]

٩. «كسى كه با مراجعه مكرر اطراف دعوا كمتر خسته شود»؛

(وَأَقَلَّهُمْ تَبَرُّماً [٢]

بِمُرَاجَعَةِ الْخَصْمِ).

بسيار مى‌شود كه ارباب دعوا هر كدام دلايلى براى خود دست و پا مى‌كنند و پى در پى براى قاضى مزاحمت فراهم مى‌سازند. قاضى اگر كم‌حوصله باشد آنها را طرد مى‌كند و چه بسا دلايل واقعى با اين كار مكتوم مى‌ماند؛ ولى اگر پرحوصله باشد و ناراحت نشود حق بهتر به حق‌دار مى‌رسد.

قاضى بايد به طرفين دعوا به مقدار كافى مجال دهد تا آنچه در توان دارند براى اثبات ادعاى خود عرضه كنند.

١٠. «كسى كه در كشف حقيقت امور شكيباتر باشد»؛

(وَأَصْبَرَهُمْ عَلَى تَكَشُّفِ الْأُمُورِ).

به يقين اگر قاضى عجول و شتاب‌زده باشد حقيقت امر مخصوصاً در دعاوى پيچيده براى او روشن نمى‌شود؛ اما اگر صبور و شكيبا باشد و در صادر كردن حكم نهايى شتاب نكند بهتر مى‌تواند حق را به حق‌دار واقعى برساند.

[١]. وسائل‌الشيعة، ج ١٨ ص ٢١٢ ح ١١ و بحارالانوار، ج ٤٠، ص ٢٥٢، ح ٢٦. براى آگاهى بيشتر به وسائل‌الشيعة، ج ١٨، كتاب القضاء باب ٢١ مراجعه شود.

[٢]. «تَبَرُّم» از ريشه «برم» بر وزن «نرم» در اصل به معناى تابيدن ريسمان و طناب و امثال آن است و سپس بر هرچيز خسته كننده‌اى اطلاق شده و در جمله بالا به معناى ناراحتى شديد و خستگى است.