پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٨

و اشتباهاتش پافشارى نكند»؛

(وَلَا يَتَمَادَى‌ [١] فِي الزَّلَّةِ).

به يقين افراد لجوج هنگامى كه مرتكب خطايى شوند و متوجه گردند، به آسانى حاضر نيستند مسير خود را تغيير داده و به سوى راه راست و صراط مستقيم باز گردند و همين سبب مى‌شود داورى‌هاى آنها ظالمانه و غير واقعى باشد آن هم ظلمى از روى عمد كه غير قابل بخشش است.

قرآن مجيد درباره گروهى از كافران مى‌فرمايد: « «وَلَوْ رَحِمْناهُمْ وَكَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَّلَجُّوا في‌ طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ»؛ اگر به آنان رحم كنيم و ناراحتى‌ها (و مشكلات) آنان را برطرف سازيم (نه تنها بيدار نمى‌شوند بلكه) در طغيانشان لجاجت مى‌روزند و سرگردان مى‌شوند». [٢]

بسيار مى‌شود كه لجاجت در فكر انسان چنان اثر مى‌گذارد كه باطل را حق مى‌بيند و حق را باطل. اميرمؤمنان عليه السلام مى‌فرمايد:

«اللِّجاجُ يُفْسِدُ الرَّأْىَ؛

لجاجت فكر انسان را خراب مى‌كند». [٣] در جاى ديگر مى‌فرمايد:

«اللِّجاجُ أكْثَرُ الْأشْياءِ

مَضَرَّةً فِى الْعاجِلِ وَالْآجِلِ؛

لجاجت زيان‌بارترين امور در دنيا و آخرت است». [٤]

٤. در چهارمين وصف مى‌فرمايد: «و هنگامى كه خطايش بر او روشن شود بازگشت به‌سوى حق براومشكل‌نباشد»؛

(وَلَايَحْصَرُ [٥] مِنَ‌الْفَيْ‌ءِ إِلَى‌الْحَقِّ إِذَاعَرَفَهُ).

اين وصف در واقع چهره ديگرى از عدم لجاجت است و يا به تعبيرى ديگر نتيجه آن است. انسانى كه لجوج نباشد هنگامى كه حق براى او روشن شود به راحتى به سوى حق باز مى‌گردد و تمام آثار خطاى خود را اصلاح مى‌كند. به‌

[١]. «يَتَمادى‌» از ريشه «تمادى‌» و از مادّه «مَدى» بر وزن «دوا» به معناى استمرار و ادامه و اصرار در انجام چيزى است.

[٢]. مؤمنون، آيه ٧٥.

[٣]. غررالحكم، ص ٦٥، ح ٨٥٣.

[٤]. همان مدرك، ص ٤٦٣، ح ١٠٦٤٠.

[٥]. «لايَحْصَر» از ريشه «حصر» بر وزن «نصر» به معناى به تنگنا افتادن است و بسيار مى‌شود كه آن را درفروماندن به هنگام سخن گفتن اطلاق مى‌كنند و در عبارت بالا هر دو معنا ممكن است.