با توجّه به اينكه بر حسب ظاهرِ عبارت ضمير در «عَلَيْهِم» و «قُلُوبَهُم» به افراد سپاه بر مى‌گردد مفهوم كلام چنين مى‌شود: هنگامى كه تو از طريق فرماندهان لشكر به لشكر محبّت كنى، لشكريان از صميم دل تو را دوست مى‌دارند و وفادار خواهند بود. [١]

آن‌گاه امام عليه السلام در ادامه اين سخن به نكته مهمى اشاره مى‌كند كه سبب بقاى دولت‌ها، حكومت‌ها و مديريت‌هاست. مى‌فرمايد: « (بدان) برترين چيزى كه موجب روشنايى چشم زمامداران مى‌شود برقرارى عدالت در همه بلاد و آشكار شدن علاقه و محبّت رعايا به آنهاست»؛

(وَإِنَّ أَفْضَلَ قُرَّةِ عَيْنِ الْوُلَاةِ اسْتِقَامَةُ الْعَدْلِ فِي الْبِلَادِ، وَظُهُورُ مَوَدَّةِ الرَّعِيَّةِ).

اشاره به اينكه گسترش عدل و داد سبب پيوند عاطفى ميان مردم و زمامداران مى‌شود كه بهترين وسيله براى حفظ حكومت است.

سپس به عوامل ظهور مودّت و محبّت مردم اشاره كرده مى‌فرمايد: «محبّت و علاقه رعايا به آنها جز با پاكى دل‌هايشان (و برطرف شدن هرگونه سوء ظن به زمامداران) آشكار نمى‌شود»؛

(و إِنَّهُ لَاتَظْهَرُ مَوَدَّتُهُمْ إِلَّا بِسَلَامَةِ صُدُورِهِمْ).

سلامتِ صدور اشاره به خوش‌بينى و نفى هر گونه كينه و عداوت است.

بديهى است كه اگر رعايا به اعمال زمامداران خوش‌بين باشند و هيچ‌گونه كينه‌

[١]. با توجّه به اينكه سخن از رابطه عاطفى فرماندهان لشكر با لشكر بود نه از رابطه مالك و افراد لشكر، لذا در مرجع ضماير بالا نوعى ناهماهنگى به نظر مى‌رسد؛ ولى اگر به اين واقعيت توجّه كنيم كه مرحوم سيّد رضى جمله‌هايى را در اين وسط حذف كرده همان جمله‌هايى كه در كتاب تحف‌العقول و كتاب تمام نهج‌البلاغه آمده است، آن‌گاه معلوم مى‌شود امام قبل از اين جمله سفارشى به مالك درباره اهتمام به امور فرماندهان مى‌كند و مى‌گويد: «ثُمَّ وَاتِرْ إِعْلَامَهُمْ ذَاتَ نَفْسِكَ في إِيثَارِهِمْ وَالتَّكْرِمَةِ لَهُمْ، وَالِارْصَادِ بِالتَّوْسِعَةِ وَحَقِّقْ ذَلِكَ بِحُسْنِ الْفِعَالِ وَالأَثَرِ وَالْعَطْفِ فَإِنَّ عَطْفَكَ عَلَيْهِم». به همين جهت روشن مى‌شود كه ضميرهاى جمع به فرماندهان بر مى‌گردد و سخن از رابطه آنها با مالك است (دقت كنيد).