پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٥ - شرح و تفسير همواره با توده مردم باش

بايد به اقليت پرادعاى بى‌اثر بى‌اعتنا باشد و تمام توجّه خود را به كسانى معطوف دارد كه شكوفايى و پيشرفت و بقاى دين و دنيا از آنهاست.

از مجموع عبارات امام عليه السلام در اين فراز از عهدنامه استفاده مى‌شود كه توده‌هاى زحمت‌كش مردم ده ويژگى دارند كه سه ويژگى آن در ذيل گفته شده و هفت وصف ديگر با اشاره به هنگام بيان صفات نكوهيده خواص از خودراضى بيان شده و آن به شرح زير است:

١. هزينه آنها به هنگام آرامش، بر والى سبك است.

٢. يارى و كمك آنها در مشكلات بسيار زياد است.

٣. از انصاف و رعايت حقوق يكسان خشنودند.

٤. به هنگام تقاضاى چيزى از حوائج خود زياد اصرار نمى‌ورزند.

٥. هنگامى كه چيزى به آنها هديه شود شكرگزارند.

٦. اگر مانعى براى پذيرفتن خواسته‌هاى آنها در كار باشد، عذرپذيرند.

٧. در برابر مشكلات روزگار شكيبايى و استقامت فراوان دارند.

تعبير به‌

«جِمَاعُ الْمُسْلِمِينَ»

اشاره به اين است كه توده‌هاى زحمت‌كش مردم ركن اصلى جامعه اسلامى‌اند و اين همان‌چيزى است كه در روايات ديگر به عنوان «سواد اعظم» از آن تعبير شده است. به بيان ديگر اگر نفرات جامعه را از هم جدا حساب كنيم جامعه مفهوم نخواهد داشت؛ ولى اگر آنها را با پيوند با يكديگر در نظر بگيريم- همانند ساختمانى كه مصالح كوچك آن با ملاط محكمى به هم پيوسته است- جامعه مفهوم اصلى را پيدا مى‌كند و اين امر تنها به‌وسيله همين توده‌هاى زحمت‌كش جامعه حاصل مى‌شود.

جمله‌

«فَلْيَكُنْ صِغْوُكَ لَهُمْ، وَمَيْلُكَ مَعَهُمْ»

در واقع برگرفته از قرآن مجيد است آنجا كه خطاب به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد: « «وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَالْعَشِيِّ يُريدُونَ وَجْهَهُ وَلا تَعْدُ عَيْناكَ عَنْهُمْ تُريدُ زينَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَلا تُطِعْ‌