دانشنامه ميزان الحكمه - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣٦

همراه باشد ، ولى در خير ، «قصد» شرط نيست ؛ بلكه گاهى با «سهو» همراه است . [١] از اين رو ، خير معنايى عام دارد . و امّا كلمه «بَرّ» ، بر وزن «فَعْل» ، صفت مشبّهه و اصل آن به معناى «اتّساع» و گستردگى است . از اين رو ، برخى از واژه شناسان ، «بَرّ (فضاى باز بيابان)» و «بِرّ» را از يك ريشه دانسته اند . مرحوم طَبرِسى ، در اين باره مى گويد : البِرُّ : العَطفُ وَالإِحسانُ ، مَصدَرٌ ... وأصلُهُ مِنَ الاِتِّساعِ ، ومِنهُ البَرُّ خِلافُ البَحرِ . [٢] برّ ، [به معناى] شفقت و احسان كردن ، مصدر است ... و اصل آن ، از گستردگى [و وسعت ]است و از همين ريشه است بَرّ ، در برابر بحر . راغب اصفهانى نيز مى گويد : البَرُّ خِلافُ البَحرِ ، وتُصُوِّرَ مِنهُ التَّوَسُّعُ فَاشتُقَّ مِنهُ البِرُّ ، أيِ التَّوَسُّعُ في فِعلِ الخَيرِ ، ويُنسَبُ ذلِكَ إلَى اللّه ِ تَعالى تارَةً نَحوُ : «إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ» [٣] ، وإلَى العَبدِ تارَةً ، فَيُقالُ : بَرَّ العَبدُ رَبَّهُ ، أي : تَوَسَّعَ في طاعَتِهِ ، فَمِنَ اللّه ِ تَعالى الثَّوابُ ، ومِنَ العَبدِ الطّاعَةُ . [٤] بَرّ ، در برابر بحر (دريا) است . به خاطر گستردگى اى كه از آن تصوّر مى رود ، بِرّ از آن مشتق شده است ؛ يعنى وسعت در كار خير . اين ، گاهى به خدا نسبت داده مى شود ، مثل «إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ ؛ او نيكوى رحم آور است» . گاهى هم به بنده ، گفته مى شود . «بَرَّ العَبدُ رَبَّهُ» ؛ يعنى : خدا را فراوان اطاعت كرد . پس ، از خدا ثواب ، و از بنده ، طاعت است . بنا بر اين ، مفهوم «بِرّ» و «بَرّ» ، از نظر لغت ، شامل مطلقِ نيكى ها مى گردند . گفتنى است كه فعل اين ريشه ، در برخى زبان هاى هم ريشه عربى ، مانند : آشورى و عِبرى ، به معناى نيكوكار شدن ، راستگو شدن ، و برگزيده شدن ،