وَالزّالُّونَ الْمُزِلُّونَ، يَتَلَوَّنُونَ الْواناً وَ يَفْتَنُّونَ افْتِناناً» «١» بندگان خدا، شما را به تقوا و ترس از خدا سفارش مى‌كنم و از (مكر و فريب) مردم دورو بر حذر مى‌دارم زيرا آنها گمراه و گمراه كننده مى‌باشند و (از دين خدا) لغزيده و لغزاننده‌اند. خود را به رنگ‌هاى مختلف و حالات گوناگون در مى‌آورند.
آنچه تاكنون در مورد گمراه كنندگان بيان شد، به عنوان نمونه و مصداق بود و گرنه گمراه كنندگان از صراط مستقيم منحصر به آنها نيست و شامل هر انسانى كه ديگرى را زا ياد حق غافل و به دنيا و ماديات سرگرم كند مى‌شود. از جمله آنها مى‌توان به علماىِ تحريف‌گر و دربارى (در حكومت‌هاى غير الهى) اشاره نمود كه با قلب حقايق و تحريف واقعيات مى‌كوشند كه افراد را از دسترسى به عقايد حق باز دارند. پدر و مادرانى كه فرزندان خود را از شناخت حق باز داشته، و يا كودكان خود را به نوعى تعليم مى‌دهند كه از دين فطرى خويش دور باشند؛ همسرانى كه مانع يكديگر از تحصيل معارف حقه و كوشش در راه حقند و ده‌ها نمونه ديگر مى‌توانند از مصاديق گمراه كنندگان باشند كه به دليل اختصار بحث از ذكر تك تك آنها خوددارى مى‌كنيم.