هدايت در قرآن - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢١
نظاير آن همگى براى همين تنبه و بيدار باش به انسانها است كه از خواب غفلت درآمده، روزگار خود را سياه نكنند. وجود گناه در زندگى آدمى آن هم به صورت مستمر حجابى مىگردد كه توان تزكيه و خودسازى روحى را از انسان سلب مىكند تا جايى كه به انكار حقايق عالم هستى همچون توحيد و معاد منجر مىشود. قرآن كريم در تعليل پافشارى منكران معاد برعقيده نادرستشان مىفرمايد:
«كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ» «١» چنين نيست كه آنها مىپندارند، بلكه اعمالشان چون زنگارى بر دلهايشان نشسته است.
خلاصه آنكه قرآن مجيد براى دعوت انسانها به راه تزكيه نفس و تحلّى آن به اخلاق كريمه، ابتدا به بيان هشدارها پرداخته تا پس از تنبه، انسان، خود مسير خودسازى خويش را پىبگيرد.
٢- بيان خُلقهاى نيكو و زشت و برشمردن اسوهها و نمونهها: اين كتاب آسمانى تنها به دعوت كلى اكتفا نكرده و براى انجام رسالت خويش به ذكر جزئيات نيز پرداخته است. از خلقهاى نيكو چون امانت دارى، وفاى به عهد، حيا و عفاف، جوانمردى، بخشش و سخاوت، صبر و بردبارى، ملاطفت به مؤمنان، سخت گيرى بر دشمنان دين، دفاع از حق و حقيقت، مبارزه مستمر با ظالمان و ... نام برده و در هر مورد به ذكر اسوههايى در اين زمينه پرداخته است. از رذايل اخلاقى چون تكبر، حسد، غفلت از ياد خدا، حرص در مال اندوزى، بى عفتى و ... نيز نام برده و ضمن بيان سرانجام كسانى كه به اين امراض روحى مبتلا بودهاند، آن را مايه درسآموزى مؤمنان قرار داده است.
٣- تشريع بسيارى از عبادات: گفتنى است كه هدف از تشريع بسيارى از عبادات در قرآن مجيد به همان بُعد تربيتى اين كتاب الهى برمىگردد؛ زيرا خداوند متعال براى تربيت روح و روان آدمى وجود عبادت را مقرر فرموده و هر عبادتى را براى اصلاح جنبههاى خاصى از اخلاق و اعمال او ضرورى دانسته است. قرآن مجيد پس از بيان حكم طهارات سه گانه يعنى وضو، غسل و تيمم، تشريع آنها را جهت طهارت انسان