به سوى هدايت نمى‌يابند.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در باره اثر گناه بر قلب مى‌فرمايد:
«كَثْرَةُ الذُّنوُبِ مُفْسِدَةٌ لِلْقَلْبِ» «١» گناهان زياد، فاسد كننده دل است.
امام باقر (ع) نيز فرمود:
هر انسانى در دلش نقطه سفيدى است كه چون گناه كند، خال سياهى در آن پيدا مى‌شود، پس اگر توبه كند آن سياهى برود امّا اگر به گناهانش ادامه دهد، آن سياهى زياد شود تا جايى كه همه سفيدى را بپوشاند؛ و چون سفيدى پوشيده شد ديگر صاحب آن دل هرگز به خير نگرايد و همين است سخن خداى عزوجل كه فرمود: «نه چنين است، بلكه آنچه مرتكب شدند بر دلشان زنگارى بست.» «٢» ٣- عوامل خارجى:
هر چند عوامل درونى مانع اساسى در دستيابى و بهره‌ورى افراد از هدايت‌هاى الهى است؛ امّا عوامل خارجى نيز در اين محروميت‌ها بى تأثير نيست و در برخى موارد موانع بزرگى را تشكيل مى‌دهند كه بخش عمده‌اى از اين عوامل گمراه كنندگانى هستند كه در فصل آينده به شرح حال و عملكرد آنها خواهيم پرداخت. در اينجا به شرح دو عاملِ «حاكميت جهل و خرافه» و «محيط ناسالم» مى‌پردازيم:
الف- حاكم كردن جهل و خرافه: استحمار و استضعاف فكرى مردم از طريق تبليغات، از روش‌هاى هميشگى كسانى است كه خواسته‌اند انسان‌ها در گمراهى باقى بمانند و به نور هدايت دست نيابند تا بازار آنان هميشه گرم باشد و به اهداف نامشروع خويش برسند. از آيات قرآن كه به بيان سيره انبياى گذشته پرداخته و به اعمال مستكبران و مترفان نيز اشاره كرده، استفاده مى‌شود كه تمام مستكبران براى اعمال اين روش در