هدايت در قرآن - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٦١
بظاهر متمدنها گرفتار حجاب تقليد كوركورانهاند و به همين دليل است كه از نور هدايت الهى برخوردار نشده و عقايد خرافى و اعمال نادرست و موضعگيرى در برابر هر دعوت حق شعار عملى آنان است؛ در صورتى كه همين گروه با به راه افتادن هر مُد و هر صداى تازه بدون تفحص و درك حقيقت به دنبال آن به راه مىافتند و از آن تبعيت مىكنند.
ب- پيروى از ظن و گمان: اگر كسى در پى علم و قطع باشد تا به هدايت صحيح و حقيقى نرسد دلش آرام نمىگيرد و به جستجوى حق ادامه مىدهد. امّا اگر كسى به سر منزل يقين نرسد و در بين راه بدون داشتن يقين به اعتقادى تكيه كند و آن را بپذيرد، قطعاً به گمان تكيه كرده و گمان، انسان را به حق نمىرساند: «انَّ الظَّنَّ لا يُغْنى مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً» «١» قرآن مجيد به صراحت تمام، در توبيخ مشركان كه به پندارهاى باطل دل خوش كردهاند، بيان مىدارد كه اينان از ظن و گمان خويش تبعيت مىكنند نه از علم و يقين. «٢» اگر مشركان از اعتقاد صحيح به مبدأ و معاد دور ماندهاند به دليل تبعيت از ظن و گمانشان است. اين حقيقت طى دو آيه چنين آمده است:
«وَمَا خَلَقْنَا السَّماءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ذلِكَ ظَنُّ الَّذِين كَفَرُوا ...» «٣» ما آسمان و زمين و آنچه را ميان آنهاست بيهوده نيافريديم؛ اين گمان كافران است ...
«وَقَالُوا مَا هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَا الَّا الدَّهْرُ وَمَا لَهُم بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ» «٤» آنها گفتند چيزى جز همين زندگى دنياى ما، در كار نيست، گروهى از ما مىميرند و گروهى جاى آنها را مىگيرند و جز طبيعت و روزگار ما را هلاك نمىكند! آنان به اين سخن كه مىگويند علمى ندارند، بلكه تنها حدس مىزنند (و گمان بى پايه دارند).
يكى از مظاهر پيروى از گمان، اطاعت بى چون و چرا از اكثريت است. قرآن مجيد به