هدايت در قرآن - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٧
صحيح از زمينههاى هدايت، خود را به منبع كمال نزديكتر نموده و با شناخت و پرهيز از موانع هدايت سدهاى رسيدن به كمال را از جلو راه خود بردارد.
زمينهها و موانع هدايت هر كدام به سه بخش صفات و روحيات اخلاقى، اعمال و رفتار و عوامل خارجى تقسيم مىشوند و ما ابتدا به شرح عوامل و زمينههاى هدايت مىپردازيم:
عوامل و زمينههاى هدايت ١- صفات و خصوصيات درونى الف- تعقّل: منظور از تعقل، به كارگيرى عقل، اين حجت باطنى خداوند است.
همانگونه كه داشتن عقل شرط اصلى شمول تكليف براى انسانهاست، استفاده از آن نيز به وجود آورنده بهترين زمينه براى هدايت انسان است.
تعقل در آيات الهى اعم از آيات قرآنى و آيات آفاقى و انفسى، تعقل در نتيجه و پايان امور، تفكر در حقيقت دنيا و آخرت از جمله مسائلى است كه انسان را در شاهراه سعادت و هدايت قرار مىدهد. در آيات و روايات، مواردى كه ما را به استفاده از عقل، فوايد و آثار آن رهنمون مىكند از صدها مورد افزون است. «١» در قرآن مجيد گاهى به تمجيد كسانى پرداخته كه در آيات الهى تفكر مىكنند. «٢» كسانى را اهل هدايت دانسته كه سخنان ديگران را شنيده و سپس با تعقل در آن، كلام حق را انتخاب مىكنند. «٣» در آياتى نيز به توبيخ افرادى مىپردازد كه چشم و گوش خود را بسته و درباره امور نمىانديشند.
مثلا" در سوره انفال مىفرمايد:
«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِندَ اللّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَايَعْقِلُونَ» «٤»