هدايت در قرآن - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٦
«سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللّهُ مَاأَشْرَكْنَا و هدايت در قرآن ٥٦ ١ - صفات و روحيات اخلاقى ص : ٥٤ َلَاآبَاؤُنَا وَلَاحَرَّمْنَا مِن شَيْءٍ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ حَتَّى ذَاقُوا بَأْسَنَا قُلْ هَلْ عِندَكُم مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ قُلْ فَلِلّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ» «١» بزودى مشركان مىگويند: اگر خدا مىخواست، نه ما مشرك مىشديم و نه پدران ما؛ و نه چيزى را تحريم مىكرديم! كسانى كه پيش از آنها بودند نيز، همين گونه دروغ مىگفتند؛ و سرانجام (طعم) كيفر ما را چشيدند. بگو: آيا دليل روشنى داريد؟ پس آن را به ما نشان دهيد. شما فقط از پندارهاى بىاساس پيروى مىكنيد و تخمينهاى نابجا مىزنيد.
بگو: دليل رسا (و قاطع) براى خداست. و اگر او بخواهد، همه شما را (به اجبار) هدايت مىكند (ولى چون هدايت اجبارى بىثمر است، اين كار را نمىكند.)
در پايان همين آيه اشعار دارد كه اگر خداوند مىخواست همه را مجبور به پذيرش هدايت مىكرد، امّا از آنجا كه سنت الهى بر اين قرار گرفته كه افراد آگاهانه و از روى اختيار حق را بپذيرند، نه خود، به آن اقدام نموده و نه پيامبرانش را به هدايت اجبارى مردم فراخوانده، بلكه تنها بر آنان اتمام حجّت نموده است. آيه ذيل نيز گوياى همين حقيقت است:
«قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الْحَقُّ مِن رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَمَا أَنَا عَلَيْكُم بِوَكِيلٍ» «٢» بگو: اى مردم! حق از طرف پروردگارتان به سراغ شما آمده، هر كس (در پرتوآن) هدايت يابد، براى خود هدايت شده و هر كس گمراه گردد، به زيان خود گمراه مىگردد و من مأمور (به اجبار) شما نيستم.
پس هر شخص با توجه به عنصر اختيار، بايد طالب هدايت خويش باشد و با استفاده