هدايت در قرآن - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٩

عمل ديگران نيز جلوگيرى نموده و مانع اجراى دستورات الهى در بين جامعه مى‌گردند.
سنت قطعى الهى در اينجا طبق آنچه از آيات كتاب الهى به دست مى‌آيد اين است كه خداوند به مدد گروه اول پرداخته و آنان را در طى مسير هدايت يارى مى‌كند و به عبارت ديگر بر هدايتشان مى‌افزايد و اين همان هدايت تكوينى خاص و يا هدايت پاداشى است. امّا سنّت الهى در مورد گروه دوم اين است كه آنان را به خود واگذاشته تا به سير در راه باطلشان ادامه دهند و از حق بيشتر فاصله گيرند. اين همان مجازات آنان است كه خود سبب آن شده‌اند؛ و از اين واگذاشتن آنان به خودشان به اضلال تعبير شده و به همين جهت آن را اضلال كيفرى مى‌نامند. پس اضلال كيفرى در حقيقت به عدم هدايت پاداشى برگشت مى‌كند؛ يعنى كسانى كه لطف و هدايت الهى در مرحله دوم شامل حالشان نشود، خود به خود در بيابان ضلالت سرگردان مانده و بيش از پيش دچار حيرت مى‌شوند. آياتى نيز كه اضلال را به خداوند سبحان نسبت داده همه ناظر به همين قسم است.
در اينجا براى مطابقت بحث با آيات قرآنى، تعدادى از آياتى را كه به عمل اين دو گروه و در نتيجه هدايت پاداشى گروه اول و اضلال كيفرى گروه دوم اشاره دارد، مى‌آوريم تا از اين رهگذر نقش خداوند و نقش انسان‌ها در هدايت و ضلالت بارزترگردد.
خداى متعال در برخى از آيات، هدايت و ضلالت را به طور مطلق به خود نسبت مى‌دهد و گويا افراد خاصى را كه خودش بخواهد براى هدايت شدن انتخاب مى‌كند و افراد ديگرى را طبق خواست خود گمراه مى‌سازد:
«وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ» «١» ما هيچ پيامبرى را، جز به زبان قومش، نفرستاديم، تا (حقايق را) براى آنها آشكار سازد، سپس خدا هر كس را بخواهد گمراه، و هر كس را بخواهد هدايت مى‌كند، و او توانا و حكيم است.