آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى - فوقانی، حیدر - الصفحة ٨٧
كه در قرن چهارم و پنجم، مجالس بحث و مناظره كلامى و تبادل آراى فرقهاى بالا گرفته بود و تفاسير گوناگون كلامى توسط سردمداران مذاهب كلامى نگاشته مىشد. اين زمينه باعث گرديد كه شيخ در تفسير خود براى پاسخ گويى به اين مباحث، بطور مبسوط به طرح مسايل كلامى پرداخته و موضع بر حق شيعه را در برابر عقايد اشاعره، معتزله، مجسّمه، مشبّهه، حشويه، مرجئه و بسيارى از گروههاى ديگر بيان نمايد.
٣- مجمع البيان فى تفسيرالقرآن مؤلف اين تفسير فضل بن حسن طبرسى معروف به «امين الاسلام» است كه در سال ٤٦٨ ه. ق ولادت يافت و در ٥٤٨ ه. ق دار فانى را وداع گفت. مرحوم طبرسى، «مجمع البيان» را به زبان عربى نوشته است. «١» علّت نگارش: امين الاسلام معتقد بود كه دانشمندان اماميه پيش از او حق قرآن را ادا نكردهاند. وى از ميان تفسيرها فقط تفسير تبيان را به ديده تحسين نگريسته است، هر چند كه آن را نيز از نظر ترتيب و نظم، ناقص يافته است. از اين رو آهنگ نگارش تفسيرى كرده كه شامل تمام علوم قرآنى از قرائت، اعراب، بيان لغات مشكل، ذكر موارد معانى و بيان، شأن نزول، اخبار وارده در آيات، شرح و تبيين قصص، توضيح احكام و تشريح اصول و فروع دين از ديدگاه قرآن باشد. «٢» روش تنظيم مطالب: در ابتداى سورهها از مكّى يا مدنى بودن آنها سخن گفته، آنگاه شماره آيات سورهها و اختلاف اقوال در اين زمينه، علت نامگذارى و فضيلت تلاوت آن را بيان مىكند، سپس تفسير آيات شروع مىشود، اول به اختلاف قرّاء در خواندن آيات اشاره مىكند و پس از آن، توجيه اعراب آيات، وبعد نوبت به بيان اسباب نزول مىرسد مرحله اساسى و مهم بحثها با عنوان «المعنى» در تبيين و تفسير كلمات آيات آغاز مىشود كه ضمن آن نقل