آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى - فوقانی، حیدر - الصفحة ١٠٨

است كه نويسنده آن جلال الدين سيوطى از نويسندگان پركار و سخت‌كوش عامّه مى‌باشد.
وى ابتدا نگارش تفسيرى را با عنوان «مجمع البحرين و مطلع البدرين» شروع كرد كه به گفته خودش، جامع تمام آن چيزهايى است كه در تفسير قرآن به آن نياز است، بطورى كه جستجوگران تفسيرى را از تفسيرهاى ديگر بى‌نياز مى‌كند.
وى كتاب ارزشمند «الاتقان فى علوم‌القرآن» را به عنوان مقدمه آن تفسير نوشته است البته در حال حاضر نشانى از آن تفسير در دست نيست.
سيوطى كتاب «مسندى» در زمينه تفسير داشته كه «ترجمان القرآن» ناميده مى‌شده و حدود ده هزار حديث را در برداشته است. «١» اين تفسير، دستمايه اصلى او در «الدر المنثور» است؛ وى در اين مورد چنين مى‌نويسد:
«چون ترجمان القرآن را كه روايات را با طرق مختلف و سندهاى گوناگون به همراه داشت نگاشتم، ديدم همتها از دست‌يافتن به آن كوتاهند و گرايش به متون احاديث پيراسته از اسناد فراوان است؛ از اين روى اين مختصر را از آن برگزيدم و اسناد روايات را حذف كردم و تنها به نسبت دادن حديث به منبع اصلى و كتاب مرجع بسنده كردم و آن را الدّر المنثور ... ناميدم» «٢» دو اشكال عمده الدّر المنثور: ١- اين كتاب، گسترده‌ترين تفسيرى است كه تمام احاديث و آثار ذيل آيات را بدون هيچگونه نقد و تحليلى آورده است و به همين جهت، آكنده از اسرائيليات، خرافات و روايات جعلى است.
٢- حذف اسناد احاديث، موجب دشوارى شناخت روايات ضعيف از صحيح شده است.
اين كتاب، در ميان تفسيرهاى نقلى عامّه، تنها كتابى است كه فقط به نقل احاديث و آثار بسنده كرده و هيچ تفسير و اظهار نظرى را در ذيل آيات نياورده است.