آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى - فوقانی، حیدر - الصفحة ١٠٠
درخواستهاى مكرر برادران دينى خود از معتزله بيان مىدارد.
شيوه تنظيم تفسير: زمخشرى در تفسير آيات، ابتدا بخشى از آيات را مىآورد و به تبيين وتوضيح جملات آن مىپردازد و در ضمن آن، در قالب پرسش و پاسخ به تشريح آيات و تفسير آن ادامه مىدهد و در راستاى توضيح آيات، به جنبههاى بلاغى، نحوى، ادبى و قرائتى آيات رسيدگى كرده، شأن نزول آيات ديگر و ديگر ويژگيهاى كلام الهى را بررسى مىكند.
جايگاه عقل در تفسير زمخشرى: وى در تفسير آيات، به حلّ معضلات اعتقادى از ديدگاه خويش پرداخته و عقل را در جايگاه بلندى قرار داده است. زمخشرى، عقل را بر هر چيز ديگرى مقدم مىشمرد و به صراحت مىگويد: قرآن، قانونى است كه سنّت، اجماع، قياس، بعد از ادلّه عقل بدان مستند هستند. «١» زمخشرى و دفاع از معتزله: همانگونه كه قبلًا بيان شد، زمخشرى اين تفسير را بنا به درخواست معتزليان مكه در ايام اقامت خود در آن شهر نوشت. وى در تمام تفسير، خود را مقيد به دفاع از عقايد معتزله دانسته و در جاى جاى تفسيرش كه كوچكترين مجالى يابد به تفسير آيات براى توجيه آن مكتب پرداخته و در هر فرصت مناسب به مخالفان عقيده خويش، هجوم آورده است.
او در دفاع از همكيشان خود تا آنجا پيش رفته كه «اولوالعلم» در آيه ١٨ سوره آلعمران را به علماى معتزله تفسير كرده و مىگويد: اگر بپرسى كه مراد از اولوالعلم كه خداوند، آنان را بزرگ داشته و شهادت آنان را همراه شهادت خود و ملائكه قلمداد كرده، چه كسانى هسستند؟ مىگويم آنان، كسانى هستند كه وحدانيت و عدل خداوند را با استدلالهاى درخشنده و براهينى قاطع ثابت مىكنند و ايشان همان علماى عدل و توحيدند» «٢» و پيداست كه منظور از اين تعبير در كلام او، همان علماى معتزلهاند.
او در برابر جبريون قائل به اختيار انسان و اين كه افعال انسان مخلوق انسان است، مىباشد. به همين جهت در ذيل آياتى كه مورد سوء استفاده جبريون قرار گرفته، به بحث نشسته و آيات را به نفع مذهب خود توجيه ميكند. «٣»