آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى - فوقانی، حیدر - الصفحة ٧٠

٣- تفسير اماميه‌ علماى اماميه به تبعيت از پيشوايان معصوم خود، علاوه بر اثبات امامت و مباحث مربوط به آن در برابر عقيده جبريه اشاعره و عقيده به تفويض معتزله، رأى سومى را كه «امرٌ بين الامرين» باشد برگزيدند و يا در بحث از «حدوث و قدم قرآن»، آن را مفيد فائده ندانسته و در آن وارد نشدند. در بحث «مرتكب گناهان كبيره» نيز، هر چند او را نه مؤمن و نه كافر مى‌شمرند، امّا فرق اعتقاد آنان با معتزله در اين شد كه معتزله جايگاه شخص مرتكب كبيره را كه بدون توبه از دنيا رفته باشد به طور قطع در جهنم مى‌دانند، در صورتى‌كه شيعه، امكان بخشايش خداوندى در مورد او را منتفى نمى‌داند.
در برخى از كتب تفسيرى شيعه نيز، بحث‌هاى كلامى بيشتر مورد توجه قرار گرفته، بطورى كه آن را جزو تفاسير كلامى قلمداد نموده‌اند. به عنوان مثال مى‌توان از تفسير «تبيان» شيخ طوسى (ره) نام برد.
شيخ طوسى نيز مانند بسيارى از علماى شيعه مذهب در برابر اعتقادات معتزله و اشاعره ايستادگى كرده و به بيان عقايد صحيح دين از زبان مذهب شيعه پرداخته است. در اينجا به چند مورد از مباحث كلامى تفسير تبيان با مخالفان اشاره مى‌كنيم:
معتزله با استناد به آيه «وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ ناراً خالِداً وَ لَهُ عَذابٌ مُهينٌ» «١» مرتكب كبيره را كه بدون توبه از دنيا برود، مخلّد در عذاب مى‌داند. شيخ (ره) در ردّ اين اعتقاد مى‌نويسد: اين آيه دليلى براى سخن معتزله نيست، چون آيه اشاره به افرادى دارد كه از جميع حدود الهى تجاوز مى‌كنند نه يك حد مخصوصى. «٢» شيخ طوسى در مسأله رؤيت خداوند با آوردن دلايلى از قرآن و احاديث نبوى و همچنين ادله عقلى ثابت مى‌كند كه نه در دنيا و نه در روز قيامت، خداوند قابل رؤيت (با چشم سر) نيست. او با مطرح كردن اين بحث ذيل آيه ١٠٣ سوره انعام، به ردّ نظرات اشاعره، حشويه و مشبّهه در اين زمينه پرداخته است. «٣»