آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى - فوقانی، حیدر - الصفحة ٢٤

درس سوّم‌ تأويل قرآن‌ واژه «تأويل»، در اصل از ماده «اوْل» به معناى بازگشت است كه به باب تفعيل رفته و معناى «بازگرداندن» را مى‌دهد. صاحب لغت‌نامه قاموس مى‌نويسد: كلام او را «تأويل نمود» يعنى آن را برگردانيد و ارزيابى و تفسير كرد. كلمه تأويل به معناى تعبير خواب و به معناى مرجع و مآل هم به كار ميرود در اين صورت تأويل قرآن يعنى مرجع و مأخذى كه معارف قرآن از آنجا گرفته شده و مآل و مرجَع قرآن به آن است. «١» كلمه تأويل در آيات قرآن‌ آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى ٣٤ دلايل مخالفان ص : ٣٤ واژه تأويل در شانزده آيه قرآن كريم آمده است. موارد استعمال در اين آيات را مى توان چنين بر شمرد:
١- تأويل قرآن: البته آياتى كه در آن تأويل به قرآن نسبت داده شده، به دو صورت است. در سوره آل عمران، آيه ٧، تأويل به آيات متشابه نسبت داده شده و در سوره اعراف، آيه ٥٣ و يونس آيه ٣٩ تأويل به كل قرآن نسبت داده شده است.
٢- تعبير خواب: در سوره يوسف چند مرتبه اين كلمه آمده و به رؤيا و خواب نسبت داده شده و تأويل رؤيا به معناى تعبير خواب استعمال شده است.
٣- حقيقت و واقعيت اعمال: در آياتى كلمه تأويل به حوادث و اتفاقات نسبت داده شده و به معناى حقيقت و واقعيت آن قضايا است، مانند داستان موسى و خضر كه حضرت خضر از واقعيت اعمالى كه انجام داده به «تأويل» تعبير مى كند.