آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى - فوقانی، حیدر - الصفحة ٩٧

درس دوازدهم‌ تفسيرهاى مشهور اهل سنّت‌ در اين درس به معرفى اجمالى برخى از تفسيرهاى مشهور اهل سنّت مى‌پردازيم.
١- كشف الاسرار و عدّة الابرار نام معروف اين تفسير، «تفسير خواجه عبدالله انصارى» و مؤلف آن ابوالفضل رشيد الدين ميبدى است. اين تفسير، به زبان فارسى، در ده جلد و به سبك عرفانى، ادبى و نقلى است. از تفسيرهاى كهن و پرمايه عامه است كه در قرن ششم با نثرى استوار، دلپذير و آميخته با اشعار عربى و فارسى نگاشته شده است.
مؤلف، در آغاز تفسير خود، تصريح مى‌كند كه اين تفسير را بر اساس تفسير فشرده و مختصر خواجه عبدالله انصارى نگاشته است.
روش تدوين: مؤلف، آيات قرآن را در سه نوبت مورد تحليل و تفسير قرار داده است.
ابتدا بخشى از آيات را تحت عنوان «النوبة الاولى» ترجمه كرده، در نوبت دوم به تفسير همان بخش پرداخته و در ضمن آن از قرائت، شأن نزول، اخبار و احاديث، مباحث ادبى، تاريخى و فقهى و ... به تفصيل سخن گفته است و در نوبت سوم، آيات را به مذاق صوفيان و عارفان توجيه و تأويل كرده است؛ و در لابلاى آن از كلمات صوفيان معروفى مانند خواجه عبدالله انصارى و جنيد و ... سخنانى را نقل مى‌كند.
جايگاه نقل و عقل در كشف الاسرار: تكيه بر منقولات و دورى از كاوشهاى عقلانى در تفسير ميبدى همه جا آشكار است. وى در اين راه گاه به افراط مى‌افتد تا جايى كه تن به پذيرفتن جسميّت براى خداوند و ... مى‌دهد؛ به عنوان مثال، وى در ذيل آيه «الَّرحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌» گفتار خواجه عبدالله انصارى را چنين مى‌آورد.