آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى - فوقانی، حیدر - الصفحة ٨٦

است. وى يكى از بزرگان شيعه و از استوانه‌هاى علم حديث و تفسير به شمار مى‌آيد. همه دانشمندان بر عظمت، بزرگوارى، فراوانى دانش و مورد اطمينان بودن او نظر دارند.
٢- التبيان فى تفسير القرآن‌ نام معروف اين تفسير «التبيان» و مؤلف آن ابو جعفر، محمد بن حسن طوسى از فقها و دانشمندان بزرگ شيعه در قرن پنجم و ملقّب به «شيخ الطائفه» است. «١» انگيزه شيخ در نگارش اين كتاب، تأليف كتابى جامع در تفسير قرآن بوده است؛ كتابى كه نه چون برخى تفاسير گذشته شيعه مختصر، و نه مانند كتاب طبرى، بيش از حدّ مفصل باشد.
ايشان، همچنين قصد داشته كه كتابش به گونه‌اى با شد كه علاوه بر برخوردارى از فنون قرآن، معانى آيات، اعراب، قرائت و بيان آيات متشابه، پاسخ گوى به شبهات كافران و ابطال كننده انديشه جبريان، مشبهه و مجسّمه نيز باشد و استدلال اماميه در اصول و فروع دين را در برداشته باشد؛ «٢» و به راستى بايد گفت كه شيخ در اين راه موفق گرديد و كتابى شايسته و ارزشمند نگاشت؛ كتابى كه پس از وى مورد تحسين بسيار ى از دانشمندان قرار گرفت و يكى از منابع غنى در تفسير شيعه به حساب آمد.
شيوه تفسيرى: روش شيخ در اين تفسير مانند بيشتر تفاسير قبل از زمان خودش، تنها مبتنى بر نقل روايات نيست، بلكه او در تفسير قرآن از مرز نقل روايات و تبيين لغات فراتر رفته، به نقل، نقد و تحليل نظريات و روايات بر اساس اصول عقلى پرداخته است.
دو محور اساسى در تفسير شيخ را مى‌توان جامعيت وى در گردآورى علوم مربوط به تفسير و پاسخ به شبهات كافران و منحرفان دانست. شيخ در بخش اول چنان به بحث پرداخته كه تفسير وى جامع علوم قرآنى در زمينه لغت، قرائت، اعراب، بيان، ناسخ و منسوخ، اسباب نزول و ... گشته است. در مورد پاسخ‌گويى به شبهات منحرفان و مخالفان نيز آن گونه وارد بحث شده كه برخى تفسير او را، يك تفسير كلامى قلمداد كرده‌اند. البته علت اين امر آن است‌