آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى - فوقانی، حیدر - الصفحة ٧٤

گذاشته‌اند، كه از جمله آنان مى‌توان به تفاسير ذيل اشاره كرد:
«معانى القرآن» ابان بن تغلب، «تلخيص البيان» سيد رضى، «اسرار البلاغه» جرجانى و «بحرالمحيط» ابى حيان.
البته تفاسيرى همچون كشاف زمخشرى و مجمع‌البيان طبرسى هر چند در جهات ديگر تفسيرى نيز شايان توجه مى‌باشند ولى با توجه به نكات ادبى بسيار، آنها را نيز تفسير ادبى به حساب آورده‌اند.
و- تفاسير فقهى‌ عده‌اى از مفسران قرآن نيز، آيات قرآنى را از ديدگاه فقهى مورد نظر قرار داده و اكثر تفاسير خود را به شرح آيات مربوط به احكام، اختصاص داده‌اند. معمولًا كتبى كه آيات‌الاحكام را بحث كرده‌اند از اين قبيلند. از جمله اين تفاسير مى‌توان از تفسي آشنايى باتفاسير و روشهاى تفسيرى ٨٤ دلايل طرفداران تفسير موضوعى ص : ٨٣ ر «كنز العرفان فى فقه‌القرآن» مقداد سيورى در شيعه و «الجامع لاحكام القرآن» ابن عبدالله قرطبى در اهل سنت نام برد.
ز- تفاسير علمى‌ با پيشرفت علوم تجربى، رفته رفته اين تفكر در بين برخى مسلمانان رواج پيدا كرد كه براى جلوگيرى از تهديد علم نسبت به دين، بايد تفسيرى علمى از قرآن عرضه نمود؛ چرا كه قرآن معجزه جاويد اسلام بوده و كليه اسرار طبيعت و قوانين علمى در آن نهفته است. البته برخى نيز معتقدند كه اين روش، ريشه در قرون گذشته دارد، چنانكه دكتر محمدحسين ذهبى، نويسنده مصرى مى‌گويد: با تتبع در سلسله بحث تفسيرى، ريشه تفسير علمى را در نهضت علمى عباسيان مى‌يابيم. «١» طنطاوى، استاد دانشگاه مصر در تفسير «الجواهر» خود از جمله كسانى است كه تفسيرش را برمبناى اعجاز علمى قرآن بنا نهاده و بيشتر به شرح اسرار جهان خلقت پرداخته است.
كتاب او در حقيقت يك دايرةالمعارف علوم جديد است. او به مسائل علمى قابل تطبيق با