انسانى كه از عقل و حكمت برخوردار باشد- ولو نه از عصمت- در يك حركت بلند مدت، تاكتيك‌ها و اختيارهاى موضعى خواهد داشت. گاهى ممكن است لازم بداند تند حركت كند و گاهى كند و گاهى حتى ممكن است به عقب‌نشينى حكيمانه دست بزند اما همان عقب‌نشينى هم از نظر كسانى كه علم و حكمت و هدفدارى او را مى‌دانند، يك حركت به جلو محسوب مى‌شود. «١» مبارزه امامان، مبارزه‌اى جامع و هدفدار بود؛ بدين معنا كه هم مبارزه علمى و كلامى بود كه در ردّ مكتب‌هاى كلامى و فقهى حاكم و مورد تأييد حكومت‌ها، ارائه شده بود، هم رنگ و بوى مبارزه مسلحانه داشت «٢» و هم داعيه امامت و رهبرى؛ از اين رو حكومت‌ها از مبارزات امامان و حشت بيشترى داشتند و با آن با شدت بيشترى برخورد مى‌كردند. مبارزات كلامى امامان براى منهدم ساختن فرهنگ حاكم و ارائه فرهنگ جايگزين بود تا جامعه به بى‌بنيانى فرهنگ حاكم واقف گردد و در پى هدم آن و جايگزين كردن فرهنگ امامت برآيد و در ضمنِ آن، امامان ياران خود را براى مبارزه مسلحانه آماده مى‌كردند تا اگر زمينه ايجاد شد، حكومت جور را ساقط كنند و حاكميت صالحان را تحقق بخشند. مقام معظم رهبرى مى‌فرمايد:
همه كارهاى امامان عليهم السلام- غير از آن كارهاى معنوى و روحى كه مربوط به اعلاء و تكميل نفس يك انسان و قرب او به خداست، بَيْنَهُ و بَيْن‌