علايم حتمى و غير حتمى‌ از روايات اهل بيت عليهم السلام استفاده مى‌شود كه بعضى از علايم ظهور حضرت مهدى (عج) حتمى و بعضى غير حتمى است. منظور از نشانه‌هاى حتمى، آن است كه تحقق و پديدار شدن آنها بدون هيچ قيد و شرطى، قطعى و الزامى خواهد بود به گونه‌اى كه تا آنها واقع نگردد، حضرت مهدى (عج) ظهور نخواهد كرد و اگر كسى پيش از واقع شدن اين نشانه‌ها ادعاى ظهور نمايد، ادعاى نادرستى كرده است. در مقابل، نشانه‌هاى غير حتمى، امورى هستند كه در صورت فراهم بودن شرايط، به عنوان نشانه، پديد مى‌آيند. «١» الف- علايم حتمى‌ روايات زيادى دلالت دارند كه علايم حتمى پنج تاست. عمر بن حنظله مى‌گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود:
قبل از قيام قائم (عج) پنج علامت حتمى واقع خواهد شد: خروج يمانى و سفيانى، شنيدن شدن نداى آسمانى، كشته شدن نفس زكيه و فرو رفتن لشكرى در صحرا (بين مدينه و مكه). «٢» ١- خروج سفيانى‌ پيش از قيام قائم (عج)، مردى از نسل ابوسفيان به نام «عثمان بن عنبسه»، در منطقه شام، خروج مى‌كند و با تظاهر به ديندارى، گروه زيادى از