دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٤٢٣
| اسكليپ جلد: ٨ شماره مقاله:٣٤٢٣ |
اِسْكِليپ، شهرستانى از استان چوروم و شهرمركز آن، در دامنة كوه
كاواك، مشرف بر جلگة قزلايرماق در تركيه. مساحت اين شهرستان ٦٧٨ ،١كم ٢،
ارتفاع آن از سطح دريا ٧٥٠ متر و مشتمل بر ٨٧روستاست(«دائرةالمعارفجديد...١»،
.(YA,III/٢٠٤٢اIV/١٥٠٣ شهر اسكليپ سر راه چوروم - توسيا - قسطمونى قرار گرفته،
و فاصلهاش از بزرگراه چوروم - چانكري ٥ كم است. جمعيت شهرستان طبق آمار
١٩٩٠م بالغ بر ٨٧٧ ،٥١نفر است كه ٦٢٤ ،١٩نفر آن در شهر اسكليپ و ٢٥٣ ،٣٢نفر
در روستاها زندگى مىكنند. متوسط افزايش جمعيت سالانه در فاصلة سالهاي
١٩٨٥-١٩٩٠م، ٨٨ درصد بوده است («آمار...٢»، .(٢٦ نام قديم شهر، اسكولپه٣
بوده است YA,) .(III/٢٠٩٩
كوه كوس٤ با ارتفاع ٠٨٧ ،٢ متر در اين منطقه قرار دارد. قسمت كوهستانى
منطقه، جنگلى، و هواي آن در تابستان اندكى گرم و در ؛«دائرةالمعارف
XX/٢٥١ŠÃÛí¤—é¤‘ãõóÿ¤Ž¢Ä)–¨ñ¢—ãõö‘—¨õ¥ جديد»، همانجا).
اسكليپ در طول تاريخ دستخوش تحولات مهمى بوده است. آثار به جا مانده از
دوران قديم نشان مىدهد كه حتّيها نخستين ساكنان آن بودهاند. شهر بعدها به
ترتيب در حاكميت فريگيها، ايرانيها، اسكندر، امپراتوري روم و بيزانس، و سپس
در معرض فتوحات اعراب مسلمان قرار گرفت و پس از فتح ملازگرد (٤٦٣ق/١٠٧١م)
به دست تركها افتاد. در فاصلة سالهاي ٤٦٦ - ٤٦٩ق/١٠٧٤-١٠٧٧م به دست
دانشمنديان گشوده شد. در ٥٧١ق/١١٧٥م قلج ارسلان دوم آنجا را جزو اراضى
سلجوقيان آناتولى (سلاجقة روم) درآورد («دائرة المعارف جديد»، همانجا؛ اوليا
چلبى، ٣/٢٤١). در ٦٤١ق/١٢٤٣م ايلخانان آنجا را غارت كردند. در ٧٩٧ق/١٣٩٥م
بايزيد آنجا را تصرف كرد. در ٨٠٤ق/١٤٠٢م به دست تيمور افتاد. در ٨١٧ق سلطان
محمد چلبى آنجا را به تصرف خود درآورد. بعدها به عنوان خاص به شيخ
الاسلامهاي عثمانى داده شد (همانجاها) و سپس از سوي سلطان مراد دوم به
عنوان تيمار [نوعى تيول] به على بيك كه به او روي آورده بود، واگذار شد
(عاشق پاشازاده، ٢٤٦- ٢٤٨؛ ابن كمال، ؛ VII/٤٠٥ اوزون چارشيلى، ١٨٩ ،
حاشيه).
معادن سنگ مرمر، لينييت و نمك در آنجا وجود دارد. صنايع دستى محلى، مانند
بافت گليم، سجاده، جوراب، كمربند (شال)، و صنايع كوچك همچون صنعت پوست و
كفاشى در آنجا رواج دارد. محصولات عمدة شهرستان، گندم، جو، كتيرا، عدس، لوبيا
و نخود است. برنج نيز در آنجا كاشته مىشود. همچنين آفتاب گردان و انواع
سبزي و ميوه به عمل مىآيد. دامداري، زنبورداري و مرغداري رواج دارد
(«دائرة المعارف جديد»، «دائرة المعارف ترك»، همانجاها؛ سامى، ٢/٩٢٥).
آثار تاريخى: آثاريازدورةحتيها،شاملآرامگاهها،مجسمههاي شير و انسانهاي بالدار
و سنگ قبرهاي مربوط به سدة ٧ قم در اطراف شهر ديده مىشود. يكى از آثار
تاريخى آن، قلعة اسكليپ يا قلعة زنگبار است كه به شكل ٦ ضلعى، در شمال
قلعة چوروم و بر قلة كوه قرار دارد و برج و دندانههاي آن از سنگ تراشيده
بنا شده، و زمانى مركز علم بوده است (اوليا چلبى، همانجا). شهر داراي ١٥
محله و چندين مسجد است. جامع شيخ محيىالدين ياوسى كه در سدة ٩ق بنا شده
است، جامع ٣ گنبدي، مسجد دباغ خانه مربوط به سدة ٩ق، جامع كبير مشهور به
«اولوجامعى» مربوط به ١٢٥٥ق/١٨٣٩م، و ينىجامع مربوط به سدة ١٢ق از جمله
مساجد آنجاست III/٢٠٩٩-٢١٠٠) .(YA,
آرامگاههايمحيىالديناسكليپى،شيخمصلحالدينعطار(پيشواي طريقه)، شيخ حمزة
شامى، شيخ عبدالرحمان مصري، شيخ ابراهيم تنوري در اين شهر قرار دارد و از
زيارتگاههاي مردم است (اولياچلبى، ٣/٢٤٢).
مآخذ: اولياچلبى، محمد، سياحتنامه، به كوشش احمد جودت، استانبول، ١٣١٤ق؛
سامى، شمسالدين، قاموس الاعلام، استانبول، ١٣٠٦ق؛ عاشق پاشازاده، احمد،
تاريخ، استانبول، ١٣٣٢ق؛ نيز:
Census of Population ١٩٩٠, State Institute of Statistics, Ankara, ١٩٩١; Ibn
Kemal, Tev @ rih -i @ l-i Osman, Ankara, ١٩٥٤; T O rk ansiklopedisi,
Ankara,١٩٧٢;Uzun ٥ ars o l o , I. H., Anadolu beylikleri, Ankara, ١٩٨٤; YA; Yeni
T O rk ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٨٥.
ابوالحسن ديانت