دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٣٨٨
| اسعد افندي، محمد جلد: ٨ شماره مقاله:٣٣٨٨ |
اَسْعَدْ اَفَنْدي، محمد ٠٩٦-١٦٦ق/٦٨٥-٧٥٣م، اديب، شاعر و شيخ الاسلام حكومت
عثمانى. وي در خاندانى اهل علم و فضيلت پرورش يافت. پدرش ابواسحاق
اسماعيل و نيز برادرش هر دو شيخ الاسلام بودند و او به سبب نام پدر به
ابواسحاق زاده نيز شهرت داشت ثريا، ٣٢؛ «دائرة المعارف زبان...»، ؛ III/٨٦ ٢
.EI
اسعد افندي در استانبول زاده شد و نزد پدرش و مطولچى محمد افندي و برخى
ديگر به تحصيل پرداخت «دائرةالمعارف زبان»، نيز ثريا، همانجاها. در
١٢٢ق/٧١٠م پس از دريافت رتبة مدرسى، در گالاتا سراي به تدريس پرداخت
IV/٣٥٩ .IA, چندي بعد نخست به سمت قضاي سالونيك، و در ١٤٧ق به عنوان قاضى
در مكه به كار گمارده شد. در ١٥٠ق هنگامى كه قاضى عسكر آناتولى بود، در
لشگركشى اتريش شركت كرد و به سبب درايت و تدبير در انجام امور، توانست در
مذاكرات صلح شركت كند ٢ ؛ EI«دائرة المعارف زبان»، و از امضا كنندگان قرارداد
بلگراد باشد. از اين رو در همانجا براي تصدي قضاي روم ايلى برگزيده شد
«دائرةالمعارف ترك»، ؛ XV/٣٨٩ اما انتصاب وي به اين سمت ديري نپاييد، گرچه
چندي بعد در ١٥٩ق بار ديگر صدر روم ايلى شد، ولى اين بار نيز پس از اندك
زمانى مقام خود را از دست داد. سرانجام در ١٦١ق/ ٧٤٨م به مقام شيخ
الاسلامى نايل آمد، اما در شعبان ١٦٢ بركنار و به گليبولى تبعيد شد ثريا، ٣٣؛
٢ . در ١٦٥ق پس از بخشوده شدن از سوي سلطان محمود اول حك ١٤٣- ١٦٨ق/٧٣٠-
٧٥٤م، به استانبول بازگشت و چندي بعد در همانجا درگذشت و در صحن مسجدي كه
در نزديكى سلطانيه به همت پدرش ساخته شده بود، به خاك سپرده شد
بروسهلى، /٣٨؛ IV/٣٦٠ .IA,
اسعد افندي در شاعري شهرت چندانى نيافت، با اين حال «نظيره»هايى كه در
استقبال از اشعار شاعران كلاسيك ترك چون باقى، بنى و نديم سروده، ارزشمند
است. وي همچنين به فارسى و عربى نيز اشعار دلنشينى دارد «دائرةالمعارف
ترك»، «دائرةالمعارف زبان»، همانجاها، اما به سبب تسلط بر موسيقى كلاسيك به
عنوان موسيقىدان و آهنگسازي برجسته آوازهاي بلند يافت IV/٣٦١ ؛ IA,
«دائرةالمعارف ترك»، همانجا.
وي پدر شاعرة مشهور فطنت خانم و نيز شريف افنديِ مدرس است كه دو بار به
شيخ الاسلامى حكومت عثمانى رسيد ثريا، نيز ٢ ، EIهمانجاها.
آثار: . لهجة اللغات. اين كتاب كه مهمترين اثر اوست، فرهنگ واژههاي تركى
به فارسى و عربى است و در ٢١٦ق/٨٠١م در استانبول به چاپ رسيده است. .
ترجمه و تفسير آية الكرسى، كه در استانبول ٣١٤ق/٨٩٦م منتشر شد. . اطرب
الا¸ثار فى تذكرة عرفاء الادوار. اين اثر را ولد ايزبوداك به زبان سادهاي
بازنويسى كرد و در ٨٩٣م به چاپ رساند. . ديوان. از اين اثر دستنوشتههايى
در برخى از كتابخانههاي استانبول از جمله كتابخانة دانشگاه استانبول و
،«دائرةالمعارفزبان»،همانجاها. IA–¨¢ø نيزكتابخانةملتموج
مآخذ: بروسهلى، محمدطاهر، عثمانلى مؤلفلري، استانبول، ٣٣٣ق؛ ثريا، محمد، سجل
عثمانى تذكرة مشاهير عثمانيه ، استانبول، ٣٠٨ق؛ نيز:
EI ٢ ; IA; T O rk ansiklopedisi, Ankara, ١٩٦٨; T O rk dili ve edebiyati
ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٧٧.
جلال خسروشاهى ز ٨//٥ ز ن - ٤//٥ ز ن - ٨//٥