دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٣٨٧
| اسعد افندي، احمد جلد: ٨ شماره مقاله:٣٣٨٧ |
اَسْعَدْاَفَنْدي، احمد (١١٥٣ - ١٢٣٠ق/١٧٤٠ - ١٨١٤م)، شيخ الاسلام
عثمانى در زمان سليم سوم (حك ١٢٠٣-١٢٢٢ق/١٧٨٩- ١٨٠٧م) و محمود دوم (حك ١٢٢٣-
١٢٥٥ق/١٨٠٨- ١٨٣٩م). پدرش محمد صالح نيز شيخالاسلام دورة سلطان مصطفى سوم
بود (رفعت افندي، ١١٩) و به همين سبب به صالحزاده (صالحزاده قاضى) شهرت
يافت («دائرة المعارف...١»، .(XV/٣٨٩ رفعت افندي (همانجا) و به تبع او در
علميه سالنامه سى (ص ٥٦٩) تاريخ تولد اسعد را ١١٠٠ق آوردهاند كه با توجه
به سال درگذشت او (١٢٣٠ق) بسيار بعيد مىنمايد كه درست باشد.
احمد پس از تحصيلات اوليه، علوم و فنون متداول زمان را فراگرفت و در زمان
پدرش در سلك مدرسان درآمد (همانجاها) و به مدرسى مدرسة سليمانيه رسيد .(IA)
سپس قاضى ازمير شد (ثريا، ٣٣٦)، آنگاه به قضاي مكه (همانجا) منصوب گرديد و
سپس به ترتيب، قاضى عسكر استانبول (واصف، ٣٩٤ )، آناتولى و روم ايلى شد
(رفعت افندي، نيز علميه سالنامه سى، همانجاها) و در ١٢١٨ق به جاي عمر
خلوصى به شيخالاسلامى عثمانى رسيد (همانجاها؛ جودت، ٧/٢١٥؛ كارال، و ٥/٣
سال در اين مسند بود تا پس از قتل سلطان سليم در شورش ينى چريها، از مقام
خود عزل شد (رفعت افندي، همانجا). در ١٢٢٣ق در زمان سلطنت محمود دوم بار
ديگر به شيخ الاسلامى رسيد، اما پس از مدتى در جريان شورش بر ضد صدراعظم
علمدار مصطفى پاشا، معزول شد و به مغنيسا كه تيول خود او بود، رفت (جودت،
٩/٤٥). او سرانجام در استانبول درگذشت (رفعت افندي، ١٢٠؛ ثريا، همانجا) و در
صحن مسجد سنان آغا در محلة فاتح به خاك سپرده شد (همانجاها؛ .(IA,IV/٣٥٨
وي در دورة اصلاحات سليم سوم كه در تاريخ عثمانى به «نظام جديد» معروف
است، با صدور فتوايى مبنى بر مشروعيت اين اصلاحات، كينة ينىچريها را كه با
اين اقدامات مخالف بودند، برانگيخت (رفعت افندي، ١١٩-١٢٠؛ ثريا، همانجا) و با
اصرار آنها از مقام خود معزول شد ( علميه سالنامهسى، همانجا). وي يكى از
امضا كنندگان سند اتحاد ميان رجال و سلطان عثمانى بود (راسم، ٤/١٥٣٨- ١٥٣٩).
دو نمونه از فتاواي وي در علميه سالنامه سى (ص ٥٧٠) مندرج است.
مآخذ: ثريا، محمد، سجل عثمانى (تذكرة مشاهير عثمانيه)، استانبول، ١٣٠٨ق؛
جودت، احمد، تاريخ، استانبول، ١٣٠٩ق؛ راسم، احمد، عثمانلى تاريخى،
استانبول، ١٣٢٨-١٣٣٠ق؛ رفعت افندي، دوحة المشايخ، استانبول، چ سنگى؛ علميه
سالنامه سى، استانبول، ١٣٣٤؛ نيز:
IA; Karal, E.Z., Osmanl o tarihi, Ankara, ١٩٨٣; T O rk ansiklopedisi, Ankara,
١٩٦٨; V @ sif, A., Meh @ sin O 'l- @ s @ r ve hak ? ik O 'l- ahb @ r, Istanbul,
١٩٧٨.
على اكبر ديانت