دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٣٨١
| اسطبه جلد: ٨ شماره مقاله:٣٣٨١ |
اِسْطَبه، شهري در اندلس كهاكنوناستپا خواندهمىشود.اين شهر كهن كه
ديرينگى آن به سدههاي پيش از ميلاد مسيح مىرسد، در دوران امپراتوري روم،
آستاپا ناميده مىشد و همان شهر معروفى است كه در جنگهاي دوم پونيك، ميان
روم و كارتاژ، به محاصرة روميها درآمد و اهالى آن ترجيح دادند كه شهر را به
آتش كشند و خود نيز زنده در آتش بسوزند، ولى تسليم روميها نشوند XXII/٨٠٢ , ؛
EUE بستانى، ٢/٨٧.
در عصر فتوحات اسلامى در اندلس اين شهر نيز مانند بسياري از شهرهاي ديگر آن
سرزمين به دست مسلمانان افتاد و بعدها در سدة ق/م عرصة كشمكشهايى ميان
امويان اندلس و مخالفان ايشان شد. از آن جمله مىتوان به قيام ابن حفصون
ه م از پايگاه خود در بُبَشتر، واقع در مناطق كوهستانى جنوب اندلس اشاره
كرد عنان، /٠٧- ٠٨. ابن حفصون به تدريج پايههاي قدرتش را در جنوب اندلس
استحكام بخشيد و بسياري از شهرهاي آن نواحى از جمله اسطبه را تصرف كرد. در
٧٨ق/٩١م ابن حفصون از عبدالله بن محمد امير اموي اندلس به سختى شكست
خورد، ولى چند سال بعد با فراهم آوردن ساز و برگ، مبارزة خود را از سر گرفت
ابن خطيب، ٨؛ ابن عذاري، /٢٢؛ دوزي، ؛ II/٥٨ لوي پرووانسال، .٣٧٠ ابن
حفصون براي تقويت خود، با آلفونسوي سوم پادشاه لئون و ابراهيم بن حجاج
حاكم اشبيليه به مذاكره پرداخت. در ٨٩ق/٠٢م نبرد سختى در اسطبه در كنار
رودخانة شنيل ميان ابن حفصون و سپاهيان عبدالله بن محمد رخ داد. در اين
نبرد نخست سپاه اموي منهزم شد، ولى آنان بار ديگر برقواي ابن حفصون تاختند
و دژ اسطبه را از آنان بازستاندند عنان، /٣٧؛ دوزي، ؛ II/٨٦ لوي پرووانسال،
.٣٧٨
اسطبه در سدة ق/١م از دژهاي بزرگ اشبيليه بهشمار مىرفت. بهدنبال وقوع
كشمكشهايى در غرناطه ميان ابن عمار ه م و آلفونسوي ششم پادشاه نيرومند
قشتاله، ابن عمار پيشنهاد كرد كه به منظور تحقق صلح، اين دژ به همراه
غنايم جنگى ديگر به آلفونسو واگذار شود؛ اما اين پيشنهاد پذيرفته نشد و
سرانجام قلعة اسطلير بهجاي دژ اسطبه در اختيار آلفونسو قرار گرفت مذكّرات...،
٢، ٥.
پس از گذشت بيش از سده از حاكميت مسلمانان در قرطبه، سرانجام در شوال
٣٣/ژوئن ٢٣٦، قرطبه به تصرف فرناندو پادشاه مسيحى درآمد. همزمان با سقوط
قرطبه، ديگر شهرها و قلعههاي مسلمانان از جمله اسطبه نيز تسليم شدند و
مسلمانان به پرداخت خراج ملزم گرديدند عنان، /٢٥، ٩٨.
اسطبه اكنون شهري است در استان سويل اشبيليه كه تقريباً در ٠ كيلومتري
جنوب خاوري شهر سويل و ٠ كيلومتري جنوب كُردوبا قرطبه بر دامنة شمالى كوه
سانفرانسيسكو قرار گرفته است. اين شهر كوهستانى با جمعيتى بيش از ٠ هزار نفر
از اراضى حاصلخيزي برخوردار است. حبوبات و زيتون از محصولات مهم كشاورزي
آن بهشمار مىآيد. وجود مراتع سرسبز، اسطبه را مركزي مستعد براي پرورش دام
ساخته است. در اين شهر كارخانههاي پارچهبافى، صابون پزي، روغنكشى و
صنايع غذايى وجود دارد. اسطبه از معادن سنگ آهك و يشم نيز برخوردار است. دو
كليسا به سبك گوتيك به نامهاي سان سباستيان و سانتاماريا در اين شهر بنا
شده است ، EUE نيز بستانى، همانجاها.
مآخذ: ابن خطيب، محمد، تاريخ اسبانية الاسلامية، بهكوشش لوي پرووانسال،
بيروت، ٩٥٦م؛ ابن عذاري، احمد، البيان المغرب فى اخبار الاندلس و المغرب،
بهكوشش ج. كولان و لوي پرووانسال، ليدن، ٩٥١م؛ بستانى؛ عنان، محمد
عبدالله، دولة الاسلام فى الاندلس، قاهره، ٤٠٨ق/٩٨٨م؛ مذكّرات الامير
عبدالله، بهكوشش لوي پرووانسال، قاهره، ٩٥٥م؛ نيز:
Dozy , R., Histoire des Musulmans d'Espagane, Leiden, ١٩٣٢ ; EUE ; L E vi -
Proven ٥ al, E., Histoire de l'Espagne musulmane, Paris/Leiden, ١٩٥٠.
عزت ملاابراهيمى
ب
ن * * ب
ن * * ب