دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٣٠٧
| استرابادي، شرفالدين جلد: ٨ شماره مقاله:٣٣٠٧ |
اِسْتَرابادي، شرفالدين على حسينى استرابادي نجفى، از علماي اماميه
در سدة ١٠ق/١٦م. اصل او از استراباد بوده است و شايد همانجا نيز متولد شده
باشد. در نجف سكنى داشت و از شاگردان محقق كركى (د ٩٤٠ق) بود (مجلسى،
١٠/١٣؛ افندي، ٤/٦٦ -٦٧). مجلسى (همانجا) از وي با تعبير «الفاضل العلامة
الزكى» ياد كرده است و حر عاملى ( امل...، ٢/١٣١) و افندي (همانجا) نيز او را
ستودهاند.
از تأليفات وي كتاب تأويل الا¸يات الظاهرة (يا الا¸يات الباهرة ) فى فضائل
العترة الطاهرة است كه مشتمل بر احاديثى دربارة نزول آياتى از قرآن كريم
ويژة اهل بيت پيامبر (ص) است (دربارة انتساب آن به اشتباه به كراجكى، نك:
حر عاملى، همان، ٢/١٣١، اثبات...، ١/٢٨؛ افندي، ٤/٦٨ - ٦٩). اين كتاب كه دو
بار، يك نوبت به كوشش مؤسسة امام مهدي (ع) در قم در ٢ جلد، و ديگر بار به
كوشش حسين استاد ولى در ١٤٠٩ق در همانجا، به چاپ رسيده است، كتابى است
كه بر سعة اطلاعات حديثى مؤلف آن گواهى دارد. بخش عمدة تفسير ابن جحام (ه
م) كه از منابع مهم تفسيري اماميه است، در جاي جاي كتاب نقل شده است.
مؤلف همچنين از ديگر منابع مهم حديثى اماميه در جمع و تدوين اين كتاب
بهره برده است. خلاصهاي از اين كتاب كه به جامع (كنز) الفوائد و دافع
المعاند، يا كنز جامع الفوائد معروف است، به شخصى به نام علم (يا على) بن
سيف بن منصور نجفى حلى منسوب است (مجلسى، ١/١٣) كه نسخههايى از آن بر
جاي مانده است. اين كتاب در ٩٣٧ق در مشهد صورت تأليف يافته است
(آقابزرگ، الذريعة، ٥/٦٦ -٦٧،١٨/١٤٩-١٥٠). دربارةمؤلفكتاباخير ميان
علماياماميه ترديدهايى وجود دارد (نك: مجلسى، همانجا؛ افندي، ٣/٣٢٢-٣٢٤).
تأليف ديگر استرابادي، شرحى بر الجعفرية محقق كركى، معروف به الفوائد
الغروية است (نك: افندي، ٤/٦٧؛ آقابزرگ، طبقات...، ١٤٥). اين كتاب، گويا در
محرم ٩٣٣ و در زمان حيات مؤلفِ متن به رشتة تحرير درآمده است (همو،
الذريعة، ١٦/٤٥). نسخهاي از آن در آستان قدس مشهد، به شمارة ٢٤٩٩ موجود است
(آستان، ٤١٩).
مآخذ: آستان قدس ف، فهرست؛ آقابزرگ، الذريعة؛ همو، طبقات اعلام الشيعة، قرن
١٠، به كوشش علينقى منزوي، تهران، ١٣٦٦ش؛ افندي، عبدالله، رياض العلماء،
به كوشش احمد حسينى، قم، ١٤٠١ق؛ حر عاملى، محمد، اثبات الهداة، به كوشش
ابوطالب تجليل تبريزي، قم، ١٣٩٩ق؛ همو، امل الا¸مل، به كوشش احمد حسينى،
بغداد، ١٣٨٥ق؛ مجلسى، محمدباقر، بحار الانوار، بيروت، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م.
بخش فقه، علوم قرآنى و حديث