یکی را به حسب دانش روشی است و از آن دانش صنعتی و حرفتی ظاهر شده که قوام معیشت همه بدان بسته است )فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِیلًا[١] ( و این نوع را در جمله وحوش و طیور و حشرات و هوام الارض محسوس می‌توان کرد که هر یکی در بنای منزل و استحکام مقام و تمهید آشیانه خود بی‌زحمت چوب و خشت چه مایه صنعت و هندسه نموده‌اند؟ وضع آن را بعضی مثلث و بعضی مربع و بعضی مسدس و بعضی مدور ترکیب کرده، اگر به شرح هر یکی مشغول شویم و چرب دستی و شیرین کاری هر جانوری را به تفصیل بیان کنیم، حکایت به طول انجامد. از حرفت من قیاس گیر و مهارت من در آن شیوه بنگر که از ابنای جنس و اقران عهد خود در بیشتر کارها عاجزتر و ضعیف‌ترم؛ چون به دستگاه خود روم و از سر دانش ساعتی پای فشارم و تار و پود تنیده را در جَو هوا فراهم کنم:

مثنوی

برون آرم از طبع روشن ضمیر
نه از شانه پیوند آن بنگرم
اگر پوشش مردم اطلس بود

یکی پاره کرباس همچون حریر
نه در بافتن بار ماکو[٢] برم
مرا آنچه من بافتم بس بود

حکیم روم گفت: حجت دیگر، علم کتابت است که بهترین صنعت‌هاست فرزند آدم را و چندین هزار معانی لطیف از صحیفه دل بر صفحه کاغذ به واسطه آن ثبت می‌شود و حقایق و دقایق اسرار مُلک و ملکوت در سلک حروف مقطعات به سبب آن انتظام می‌یابد.

[١] . (و پروردگارتان كسانى را كه راهشان نيكوتر است‌، بهتر مى‌شناسد.) اسراء/٨٤.

[٢] . دست افزار جولاهگان که بدان جامه بافند