این قسم مشتمل خواهد بود بر لطایف بسیار که استخراج کرده شد تا ارباب عقل صحیح و اصحاب قلب سلیم چون به عدل و انصاف در آن معانی تأمل کنند از روی تحقیق معلوم ایشان شود که فضیلت انسان برجمیع حیوانات نه خلقت ظاهر است و نه از راه و رسم و در این معنی چند فصل بر نهج رساله از رسائل اخوان الصفا[١] که اهل حکمت جمع کردند در قلم آمد و بحث و مناظره جماعت حیوانات با قوم مردم به نوعی دیگر ترتیب یافت و از حقیقت و مجاز آنچه تلقین استاد عقل و املاء زبان وقت بود تقریر کرده شد.

[١] . مصنف این رساله عجیب و جریده (دفتر) غریب وجه تصنیفش را این چنین نگاشته که ابو سلیمان و ابوالحسن و ابو احمد و غیره ده نفرعالِم در بلده بصره سکونت داشتند و مدام بیشتر اوقات خود در تحقیقات علوم دینی و تصانیف فنون عجیبه و علوم غریبه می نمودند چنانچه این رساله را در مناظره آدمیان و حیوانات به زبان عربی نگاشتند و بعد از قیل و قال بسیار که حاصل از آن تبیین کمالات انسانی بود و فضیلت انسانها بر حیوانات ثابت نمودند در خاتمه این رساله نوشتند که از فضایلی و اوصافی که آدمیان برحیوانات غالب آمدند تشریح حقایق و معارف اللهی بود که شرح آن در پنجاه یک رساله دیگر نگاشته ایم و غرض از تحریر این مناظره و تشریح حقایق و معارف اللهی بزبان حیوانات این بود که غافلین را از معاینه و مطالعه آن به ارتکاب امور ممنوعه تنبهی و عبرتی و در تحصیل کمالات و حسنات شغفی و رغبتی حاصل آید .

ترجمه رساله اخوان الصفا (بخش مناظره حیوان) که از روی ترجمه مولوی اکرام علی خیرآبادی به زبان اردو و به عربی صورت گرفته بود ترجمه آن در سال ۱۸۵۱م. در عهد پادشاهی محمدعلی واجد علی شاه پادشاه اود (هند)به دست «لالجی ابن ستیل پرشاد» پایان یافته است.

بنا بر مشهور و به نقل اکثر منابع مؤلفین کتاب اخوان الصفا ١- ابوسلیمان محمدبن معشر بستی یا بیستی مشهور به مقدسی ٢- ابوالحسن علی هارون زنجانی یا "زهرون زنجانی" ٣- ابواحمد مهرجانی ٤- عوفی ٥- زیدبن رفاعه، حتما جزو نویسندگان این کتاب بوده اند. در نقل های دیگر تالیف این رسائل به "احمدبن عبدالله" و "مسلمه مجریطی" و دیگران، نسبت می دهند. مجریطی کسی است که برای اولین بار، رسائل را به «اندلس» برده است. ادعای این گروه اینست که به همه کلیات دانش ها احاطه ندارند و آنچه که در رسائل آورده اند و یا خود به آنها پی برده اند، همه برگرفته از کتب حکما و پیشینیان در هنرهای علمی است و علوم و اسرار قانونهای الهی را از جانشینان پیامبران و یاران آنها اخذ کرده اند.