مناظره حیوانات با حکما - احمدی(بهمئی)، یعقوب - الصفحة ٢٦ - سرگذشت یوز

آموز چون بدلالت عقلی از این حالت واقف گشت و بجذبه عنایت بر این حکایت اطلاع یافت و بدان، اختیاری که گفتم،طرف علم بر طرف جهل راجح آمد و نقصان و کمال خود را از آن طریق معلوم کرد و هم به نسبت آن توفیق، سعی رفیق او شد هر آیینه در حرکات و سکنات او تبدّل و تغیّر ظاهر گردد و بحسب آن در تهذیب اخلاق زیادت جهدی پدید آید اینجا از درکات حیوانی به درجات انسانی وصول حاصل شود و اگر نعوذ بالله بر عکس این باشد که در بیان آمد داغ خذلان بر ناصیه حال او نهند و حیوانات را بر او فضیلت دهند و هم باختیار خود در مضیق جهل بماند و غایت نقصان را کمال حال خود بیند.

چون این مقدمه را فهم کردی بعد از این بتوفیق حق فصلی چند در بیان آید که شرف انسان بر جمیع حیوانات معین و مقرر شود از روی تحقیق نه از طریق تقلید و ارباب خرد را معلوم گردد که مردم، بمجرد صورت، از حقیقت انسانی، نصیب نیابند الا بتدیل اخلاق و اوصاف و اصل و فرع آن را با روش اصناف خلق داده آید تا در حقیقت و مجاز این معانی هیچ دقیقه مهمل نماند.