سبب مى‌شود كه فرزند احساس حقارت كرده و اعتماد به نفس خود را از دست بدهد. بنابراين در تصميم‌گيرى‌ها و انتخاب‌هايش استوار نخواهد بود و مسئوليت هيچ كارى را نمى‌پذيرد. به خاطر داشته باشيم كه سرزنش كردن، خجالت دادن و تحقير كردن نا امنى روانى و در هم پاشيدگى عاطفى را نيز به دنبال خواهد داشت.

از سوى ديگر، ترس از شكست، تمسخر و تحقير و منفى‌نگرى درباره خود، موانع اساسى در راه خلّاقيت هستند و البتّه وظيفه والدين از بين بردن اين موانع است تا خلّاقيت در بچّه‌ها شكوفا گردد.

در احاديث و روايات معصومان (ع) نيز به ضرورت پرهيز از تمسخر و سرزنش اشاره شده است.

امام على (ع) فرمودند:

«زياده روى در ملامت و سرزنش، آتش لجاجت را شعله‌ور مى‌كند.»[١]

همچنين فرمودند:

«چه بسا كسى كه مورد ملامت و توبيخ واقع مى‌شود با آنكه گناهى ندارد.»[٢]

و:

«از مردم عيب جويى نكنيد و براى هر لغزش، مورد ملامتشان قرار ندهيد و به هر گناهى كيفرشان ننماييد.»[٣]

حضرت صادق (ع) به عبدالله‌بن جندب فرمودند:

«با كسانى‌كه از تو بالاترند، ستيزه مكن و كسانى را كه از تو پايين‌ترند، مورد استهزا و تمسخر قرار مده.»[٤]

اگرچه مصداق احاديث عام است، امّا ترديدى نيست كه در خصوص خردسالان اهمّيت موضوع با قوّت باقيست.

روانشناسان بر اين باورند كه كودكان در سنين مختلف، نيازمند توجّه و احترام هستند. از اين‌رو، والدين بايد با دقّت، اين خواسته آنها را پاسخ‌گو باشند. روح ظريف و حساس كودك، با كوچك ترين حركت نادرست، ناراحت و پژمرده مى‌شود. پس بايد از هرگونه تحقير و تمسخر كودك و به زبان آوردن عيب‌ها و خطاهاى او، به ويژه در مهمانى‌ها و ديدارهاى خانوادگى پرهيز كرد و با شيوه‌اى خردمندانه، به تأييد ويژگى‌هاى مثبت وى و تشويق او پرداخت. برخى از والدين، به غلط مى‌پندارند پدر و مادر، حقّ هرگونه اعمال نظر سلطه‌جويانه بر فرزندان خود را دارند و هرگونه كه بخواهند، مى‌توانند با آنها رفتار كنند، كه صد البتّه گمانى بى‌جاست!

پى‌نوشت‌ها:

[١]. كنزالعمّال، ص ١٥٠٣٢؛ منتخب ميزان الحكمه، ص ٤٧٠.

[٢]. الكافى، ٧/ ٤١٣/ ٥؛ منتخب ميزان الحكمه، ص ٤٧٠.

[٣]. الكافى، ٧/ ٤٠٦/ ١؛ منتخب ميزان الحكمه، ص ٤٧٠.

[٤]. بحارالأنوار، ١٤/ ١٤/ ٢٣؛ منتخب ميزان الحكمه، ص ٤٧٢.

[٥]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ٢٠، ص ٣٤١، ح ٩٠٨.

[٦]. تحف العقول، ص ٤٨٩.

[٧]. مستدرك الوسايل، ج ١١، ص ١٦٦.

[٨]. تحف العقول، ص ٢٦٩.

[٩]. نهج الفصاحه، ص ١٨٣، ح ١٥٤.

[١٠]. تحف العقول، ص ٨٤.

[١١]. غررالحكم، ص ٣٥٩.

[١٢]. مستدرك الوسايل، ج ٢، ص ١٠٥.

[١٣]. تحف العقول، ص ٣٠٤.