حجم قابل توجّهى از رواياتى كه در زمينه موضوع مهدويت و آخرالزّمان وارد شده است، به بيان نشانه‌هاى ظهور منجى موعود اختصاص دارد. بر اساس اين روايات، پيش از ظهور امام مهدى (عج) رويدادهاى مختلف زيست محيطى، سياسى، اجتماعى و ... در جهان رخ خواهد داد كه نشان از نزديك بودن ظهور دارد و منتظران را به آمادگى براى آن واقعه شريف فرا مى‌خواند.

نشانه‌هاى ظهور چند كاركرد اساسى دارند كه عبارتند از:

الف) فراهم آوردن امكان تشخيص منجى موعود واقعى از منجى‌هاى موعود دروغين؛

ب) ايجاد اميدوارى در ميان منتظران راستين منجى موعود؛

ج) اعلام هشدار و آماده باش به شيعيان و منتظران براى پيوستن به قائم منتظَر (عج).

در منابع اسلامى، از حوادث و رويدادهاى مختلفى به عنوان نشانه‌هاى ظهور ياد شده است تا جايى كه برخى از صاحب‌نظران، شمار اين حوادث و رويدادها را تا بيش از شصت مورد گفته‌اند.[١] در روايات شيعى، نشانه‌هاى ظهور به دو دسته حتمى و غيرحتمى تقسيم شده‌اند. نشانه‌هاى غيرحتمى به مجموعه حوادث و رويدادهاى سياسى، اجتماعى و زيست‌محيطى گفته مى‌شود كه در روايات از آنها ياد شده است؛ ولى وقوع آنها قطعى نيست و ممكن است، پيش از ظهور رخ ندهد؛ امّا نشانه‌هاى حتمى، به تعداد معينى از حوادث اطلاق مى‌شود كه به تصريح روايات، حتماً قبل از ظهور امام مهدى (عج) واقع مى‌شوند.

در كتاب منتخب الأثر، بيش از ١١٠ روايات در مورد نشانه‌هايى كه معمولًا از نشانه‌هاى حتمى ظهور شمرده مى‌شوند[٢] و بيش از پنجاه روايت درباره نشانه‌هاى غيرحتمى،[٣] ذكر شده است.

در يكى از اين روايات كه از امام صادق (ع) نقل شده است، نشانه‌هاى حتمى ظهور اين گونه توصيف شده‌اند:

«برخى امور محتومى كه ناگزير بيش از ظهور قائم رخ مى‌دهند، عبارتند از: قيام سفيانى، شكافته شدن زمين در [منطقه بيداء]، كشته شدن نفس زكيه و [برخاستن‌] ندايى از آسمان.»[٤]

١٢- ١. جايز نبودن تعيين وقت براى ظهور

در آموزه‌هاى مهدوى و آخرالزّمانى اسلام، با توجّه به فلسفه و نقش تربيتى انتظار و براى جلوگيرى از ايجاد هرگونه سستى يا نااميدى در منتظران ظهور، هرگونه تعيين وقت براى ظهور ممنوع و تكذيب كردن كسانى كه براى ظهور تعيين وقت مى‌كنند، بر همگان لازم شمرده شده است.

در مجموعه‌هاى روايى شيعه، بيش از ده روايت در اين زمينه نقل شده است‌[٥] كه در يكى از آنها امام صادق (ع) خطاب به محمّد بن مسلم مى‌فرمايد:

«اى محمّد! هر كس براى تو خبرى از ما درباره تعيين وقت‌