ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٢ - علّت نياز به پيامبر و امام چيست؟
اميرالمؤمنين (ع) پس از بيست و پنچ سال كنارهگيرى از تصرّف در امور مسلمانان، بعد از فراهم شدن شرايط، رسماً زمام امور را به دست گرفت و موفّق گرديد كه در اين مدّت كوتاه زعامت و رهبرى خود، نمونهاى از حكومت قرآن و اسلام را براى همه مسلمانان و حتّى براى جهان بشريت ترسيم كند.
در پايان اين بحث، فرمايش مرحوم محقّق طوسى در «تجريد الاعتقاد» را مىآوريم. او مىگويد:
«وجوده لطف و تصرّفه لطف آخر وعدمه منّا.»
وجود امام لطف و اتمام حجّت بر بندگان است. خداوند به مقتضاى حكمت خويش به وسيله انتخاب و نصب امام براى هدايت جامعه بشرى، حجّت را بر همگان تمام نمود؛ به گونهاى كه آن را نعمت دانسته و اكمال دين را مربوط به آن مىداند. بنابراين درباره روز غدير- روز نصب امام (ع)- مىفرمايد:
«الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتى؛[١]
امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم.»
امّا اگر مردم از اين نعمت خداوند منتفع نمىشوند و امام در امور اجرايى تصرّف نمىكند، به واسطه سهلانگارى و كوتاهى خود آنها است. بنابراين بر تمام امّت اسلام است كه از خواب غفلت بيدار شوند و مقدّمات حضور امام معصوم را در ميان خود به وجود آورند تا از بركات كامل الهى برخوردارگردند. به اميد آن روز.
وجود امام، منشأ خير و بركت
بر حسب روايات و اخبار، وجود افراد مؤمن در بين مردم، منشأ خير و بركت و موجب نزول باران و جلب منافع و دفع بسيارى از بلاها و خطرها از جامعه است، چنانكه در تفسير آيه ٢٥١ سوره بقره «وَلَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِينَ» از امام صادق (ع) نقل شده كه فرمودند:
«به درستى كه خداوند به واسطه نمازگزاران شيعه، بلا را از كسانى كه نماز نمىخوانند، دفع مىكند؛ زيرا اگر همه شيعيان نماز را ترك گويند، هلاك مىگردند.»[٢]
آنگاه حضرت نسبت به ساير احكام، مانند پرداخت زكات و حج گزاردن، همين مطلب را مىفرمايد.
واضح است كه وقتى وجود افراد مؤمن در اجتماع، چنين بركتى را به همراه داشته باشد، بركات وجود امام معصوم كه ولى و حجّت خدا بر مردم است، به مراتب بيشتر خواهد بود؛ زيرا امام و حجّت خدا واسطه رسيدن فيض و بركت خداوند متعال به مردم و برطرف كننده بلاها از آنان است؛ چنانكه امام سجّاد (ع) درباره بركات وجودى ائمه اطهار (ع) مىفرمايد:
«ما كسانى هستيم كه به واسطه ما، آسمان بر فراز زمين نگهدارى شده و زمين از هلاك نمودن اهلش منع گرديده است.»
حضرت در ادامه مىفرمايد:
«وَ بِنَا يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَنْشُرُ الرَّحْمَةَ وَ تَخْرُجُ بَرَكَاتُ الْأَرْض»[٣]
در اين فراز از بيان امام، به بركاتى ديگر اشاره گرديده و نزول باران و انتشار رحمت خدا و خروج بركات زمين، از آثار وجودى ائمه اطهار (ع) شمرده شده است. اين موضوع يك اصل قرآنى است؛ زيرا در سوره اعراف، آيه ٩٦ مىفرمايد:
«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ؛[٤]
اگر اهل شهرها و آبادىها ايمان مىآوردند و تقوا پيشه مىكردند، بركات آسمان و زمين را بر آنان مىگشوديم؛ ليكن (آنها حق را) تكذيب كردند. ما هم آنان را به كيفر اعمالشان مجازات كرديم.»
نكتهاى كه از اين آيه مىتوان استفاده نمود، اين است كه اهل شهرها و آبادىها، تقوا را رعايت نكردند و حق را نيز انكار و تكذيب نمودند و سزاوار تنبيه و مجازات الهى گرديدند؛ ليكن در همان حال مشاهده مىكنيم، باران رحمت الهى ريزش مىكند و بركات زمين از دل آن خارج مىگردد و اهل زمين از آن بهرهمند مىشوند و اين نمىشود؛ مگر به واسطه وجود ائمه اطهار (ع) كه مظهر قدس و تقوا و پرهيزكارى در زمين هستند.
خداوند به سبب وجود مقدّس آنان بركاتش را از اهل زمين دريغ نمىكند؛ بلكه بلاها و آفات را نيز به واسطه كرامت و عظمت ائمه اطهار (ع) در پيشگاهش، از اهل زمين برطرف مىكند و به انسانهاى گنهكار مهلت مىدهد تا شايد به وسيله توبه و انابه به سوى خدا بازگردند؛ زيرا وجود ائمه معصومان (ع) همچون وجود پيامبر (ص) سبب خير و بركت و رفع عذاب از امّت است؛ چنانكه قرآن كريم مىفرمايد:
«وَما كانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ؛[٥]
«اى پيامبر! تا تو در ميان امّت هستى، خداوند آنان را عذاب نمىكند.»
علّت نياز مردم به پيامبر و امام
در تفسير آيه ٨ سوره انفال از امام باقر (ع) روايتى نقل شده كه ذكر آن در اينجا مناسب است.
جابر بن يزيد جعفى مىگويد:
به امام باقر (ع) عرض كردم:
«لِأَىِّ شَىْءٍ يُحْتَاجُ إِلَى النَّبِىِّ وَ الْإِمَامِ؟
فَقَالَ لِبَقَاءِ الْعَالَمِ عَلَى صَلَاحِهِ وَ ذَلِكَ أَنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَرْفَعُ الْعَذَابَ عَنْ أَهْلِ الْأَرْضِ إِذَا كَانَ فِيهَا نَبِىٌّ أَوْ إِمَامٌ قَالَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ما كانَ اللهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ وَ قَالَ النَّبِىُّ ص النُّجُومُ أَمَانٌ لِأَهْلِ السَّمَاءِ وَ أَهْلُ بَيْتِى أَمَانٌ لِأَهْلِ الْأَرْضِ ثُمَّ قالّ (ع): يَعْنِى بِأَهْلِ بَيْتِهِ الْأَئِمَّةَ الَّذِينَ قَرَنَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ طَاعَتَهُمْ بِطَاعَتِه».[٦]
علّت نياز به پيامبر و امام چيست؟
حضرت فرمودند:
«استوار ماندن جهان و تباه نشدن آن.»
زيرا خداوند، عذاب را از اهل زمين بر مىدارد مادامى كه پيامبر و امام در آن باشد؛ چنانكه خداوند مىفرمايد: «تا تو در ميان آنها هستى، خداوند آنها را عذاب نخواهدكرد» و پيامبر نيز فرمرده است: