كه ما شيعه هستيم و شما سنّى، ولى در عين حال هر دو مسلمان هستيم و اسلام را قبول داريم، ولى آنها حرف ما را قبول نمى‌كردند و كماكان اصرار داشتند كه ما افراد متفاوتى هستيم. در دهه ٩٠ م. به ويژه در سال ١٩٩٤ م. ناچار شديم واقعيت را بپذيريم كه نمى‌توانيم به آنها بگوييم كه شيعه نيستيم و تنها تفاوت كمى با هم داريم. اعلام كرديم اگر با ما موافق هستيد، مى‌توانيم ادامه دهيم. از سال ١٩٩٠ تا ١٩٩٤ م. برخى از اعضا گفتند اين يك جنبش شيعى است؛ بنابراين ما را ترك كردند و از آن موقع تاكنون، اين جنبش كاملًا شيعى است.

\* يعنى شما از اين زمان به بعد جدا شديد، گروه شيعه و گروه سنّى؟

\* بله، در ابتدا جنبش متشكّل از شيعه و سنّى بود؛ ولى از آن موقع به بعد، اهل سنّت علاقه نداشتند با ما همراه باشند؛ بنابراين بيرون رفتند؛ ولى الآن الحمداللّه ما همه مسلمانان را دعوت به وحدت مى‌كنيم، به ويژه در زمان ولادت پيامبر (ص).

\* لطفاً تاريخچه ورود تشيع را به نيجريه بيان كنيد. چه زمانى شيعيان در نيجريه گروه تشكيل دادند؟

\* بعد از انقلاب ايران. قبل از انقلاب، تنها منابع ما از تشيع كتب تاريخى بود. به ياد دارم زمانى كه دانشجو بودم و يكى از موضوعات مورد بحث ما، در خصوص عقايد شيعيان بود و در يك سخنرانى شنيدم كه شيعه اعتقاد به امامت دارد. آنها به ١٢ امام معتقدند و مى‌گويند آنها معصوم هستند و مرتكب گناه نمى‌شوند. هر چه آنها مى‌كنند شما نيز مى‌توانيد انجام دهيد؛ اگر العياذبالله امام شراب خورد، شما هم مى‌توانيد بخوريد، در صورتى كه شراب در قرآن حرام است؛ ولى چون امام اين را گفته، مى‌توان قرآن را كنار گذاشت. آنها ديد مردم را نسبت به شيعه خراب كردند، به خصوص كتب تاريخى كه مستشرقين اروپايى نوشتند و صدمات فراوانى به اسلام وارد كردند و الآن اين كتب در دانشگاه‌ها خوانده مى‌شود. تنها كتابى كه من مى‌شناسم كه در بين مردم رواج داشت، كتاب «مكارم الاخلاق» بود كه يك كتاب قديمى است و همچنين كتاب «تعليم المتعلّم الى طريق التعلّم» كه البتّه يك كتاب شيعى نيست و در خصوص «بخارا» و دوران باستان صحبت مى‌كند و اطّلاعات چندانى از شيعه در آن نيست.

\* مردم نيجريه پيرو چه مذهبى از مذاهب چهارگانه هستند؟

\* مردم پيرو مذهب مالكى هستند. خود من تحصيلات سنّتى اسلامى را در حوزه محلّى كه متعلّق به مذهب مالكى است، گذراندم و كتاب‌هاى مختلفى را در آنجا مى‌خوانديم، از جمله: تفسير، لغت، مقامات حريرى، شرح ابن عقيل، الفيه ابن مالك و برخى شاخه‌هاى علم. بعد از اين تحصيلات سنّتى فهم و مطالعه شيعه براى من آسان بود.

\* با اين شرايط، الآن گروه‌هاى مختلف داريد؛ يعنى يك گروه مالكى، يك گروه شافعى و ...

\* نه قبلًا فقط يك گروه در نيجريه وجود داشت؛ يعنى مالكى. شافعى، حنبلى و حنفى وجود نداشت و فقط اسم آن را به ما مى‌گفتند. فقط چند پاكستانى آمده بودند كه مكتب حنفى مى‌خواندند. پديده آخر، آمدن شيعه بود. بعد از آمدن شيعه فعّاليت‌هاى سلفى نيز آغاز شد. سلفيه جزو هيچ يك از مذاهب اسلام نيست و نه مالكى است، نه شافعى و حنبلى و قبلًا چنين مكتبى در مذاهب رايج اهل سنّت نبود. سلفيه و وهّابيت يك چيز ابداعى است. وقتى ديدند شيعه در حال رشد است، آنها فعّاليتشان را افزايش دادند. در آنجا تصوّف هم وجود دارد كه دو شاخه هستند: يكى قادريه و ديگرى تيجانيه. اين دو، مذهب نيستند؛ بلكه طريقتى از تصوّف هستند و به تربيت روح و عرفان مى‌پردازند. هر دوى اين طريقت صوفى، پيرو مذهب مالكى هستند. قادريه برمى‌گردد به عبدالقادر گيلانى بغدادى (چون در بغداد بزرگ شده بود.) اين گروه زياد نيستند. تيجانيه بيشتر از قادريه است. تيجانيه از شيخ احمد تيجانى و اصل آن از «مغرب» است. عقايد اينها با عقايد سلفى متفاوت است. سلفى‌ها به صوفيها هم حمله مى‌كنند، همان‌طور كه به شيعه حمله مى‌كنند.

\* آيا هيچ كدام از اين دو طريقت با شيعه مشكلى دارند؟

\* سلفى مشكل است، نه صوفى. چون اشتراكات زيادى بين ما و صوفيه هست. آنها به اهل بيت (ع) احترام مى‌گذارند. اكثر آنها مى‌گويند طريقتشان در اصل به على بن ابى طالب (ع) برمى‌گردد؛ حتّى اخيراً برخى از آنها با دليل و شاهد اثبات كرده‌اند كه شيخ احمد تيجانى در واقع شيعه بوده است.

\* لطفاً در خصوص مشكلات جامعه شيعى آنجا، مثل نماز يا انجام برخى مناسك توضيح دهيد.

\* در برخى مناطق آشكارا مى‌توان اعمال انجام داد؛ ولى در برخى مناطق نمى‌شود.

\* مثلًا در خصوص مدرسه، خريدن اشياء و ... مشكلى براى شيعيان وجود دارد؟

\* بله، ولى نه در همه جا.

\* آيا نماز جماعت، نماز جمعه يا در ايام محرّم و ماه رمضان به راحتى مراسم برگزار مى‌شود؟

\* تا حالا ما مسجد نداشته‌ايم و برخى ملاحظات سياسى وجود دارد. اگر بخواهيم در برخى مناطق مى‌توانيم مسجد داشته باشيم؛ ولى ما احساس مى‌كنيم بهتر است صبر كنيم و آن را به زمان ديگرى موكول كنيم. ممكن است چنين اقدامى برخوردهايى را در پى داشته باشد؛ ولى مراكزى مثل حسينيه در هر شهرى وجود دارد. مردم در اين مراكز جمع مى‌شوند و مراسم‌هايى مثل عاشورا و اعياد ميلاد ائمه اطهار (ع) را برگزار مى‌كنند.

\* آيا شيعيان مى‌توانند به راحتى به حج بروند و وظايف خود