ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٢ - سفر به بحرين
توانايىهاى فكرى، در زهد، پارسايى و پرهيزگارى نيز زبانزد بودند. مرحوم بلادى نوشته است:
گاهى در مسجد «ذى منارتين» كه مجلس ترحيمى براى يكى از بزرگان منعقد مىگرديد، متجاوز از سيصد نفر دانشمند و اديب در آن حضور مىيافتند. در مواقعى كه علما در مسجد يا محفلى ديگر اجتماع كرده بودند و كسى مىآمد سؤالى را از عالمى مىپرسيد، او از روى فروتنى وى را به عالم مجاور خويش ارجاع مىداد. آن دانشور نيز اظهار تواضع مىكرد و ايشان را به عالمى ديگر معرفى مىنمود. او همچنان از روى شكسته نفسى از جواب اهتراز مىجست. اين وضع ادامه مىيافت تا آنكه سؤالكننده نزد عالم مورد نظرش مىآمد و پاسخ خويش را دريافت مىكرد.
مردم وقتى مشاهده مىكردند علمايشان علم و عمل، تزكيه و تعليم و فضل و فضيلت را با يكديگر توأم ساختهاند، مىكوشيدند از زندگى، كردار و رفتار آنان درس بياموزند و اين آموختههاى گرانقدر را در زندگى فردى و اجتماعى خود پياده سازند. متأسّفانه تندبادهاى مسموم و سيلابهاى فساد و هوس، اين بوستان معطّر و گلستان معرفت و معنويت را دچار پژمردگى نمود.
حوادث ناگوار سياسى، اجتماعى، طبيعى و اقليمى، پىدرپى به وقوع پيوست و اين ناگوارى، علما و معاريف را نگران ساخت و موجب گرديد محافل علمى و فرهنگى دچار ركود گردند و كاروانى از فرزانگان بحرين اين ديار را ترك كرده و سرزمينهاى ديگر را براى اقامت خود برگزينند.[١]
ابن بطوطه، سياح مسلمان اهل «مراكش» در رحله خود، درباره «قطيف» يكى از نواحى بحرين كهن، نوشته است:
شهرى است بزرگ و نيكو و داراى نخلهاى فراوان. طوايفى از اعراب در آن سكونت دارند كه جزو شيعيان مىباشند و در اين باره تقيه ندارند؛ بلكه تظاهر هم مىكنند؛ چنان كه مؤذّن در اذان خود بعد از شهادتين «اشهدان لاالهالّا الله»، «أشهد أنّ محمّداً رسول الله»، «أشهد أنّ علياً ولى الله» و بعد از «حى على الصّلاة و حى على الفلاح»، «حى على خير العمل» و بعد از تكبير آخر اضافه مىكنند: «مُحَمَّد وَ عَلىٌ خَيْرَ البَشَرْ مِنْ خالِفَها فَقَدْ كفر؛ محمّد و على بهترين بشرها هستند. هر كس با آنان مخالفت كند، كافر است.»[٢]
مساجد، حسينيههاى متعدّد و حوزههاى علميه از جلوههاى بارز تشيع در بحرين است. حسينيهها كه «ماتم» ناميده مىشوند، محلّ تجمّع شيعيان، به خصوص در دهه محرّم، روز عاشوراى حسينى و در مناسبتهاى مربوط به اعياد مذهبى، سال روز ولادت معصومين و شهادت آنان مىباشد. سيد حسن امين در كتاب «دائرة المعارف الاسلامية الشيعة»، آمارى مربوط به حدود نيم قرن قبل ارائه مىدهد كه تعداد حسينيههاى شهر «منامه» را چهل فقره (اعم از مردانه و زنانه) ياد كرده، شهر «المحرق» نيز در اين زمان بيش از ده حسينيه زنانه و مردانه داشته است؛ امّا در بحرين، شهرهاى ديگر، شهرك و روستاها نيز حسينيههاى متعددّى دارند كه در بعضى محلّهها چندين حسينيه ديده مىشود. بر اساس گزارش كاردار سفارت جمهورى اسلامى ايران در بحرين و منابع مستند ديگر در حدود ٣٠٠٠ باب حسينيه بزرگ و كوچك در اين كشور وجود دارد كه برخى از آنها در واقع بخشى از خانه مسكونى شيعيان است كه وقف اين مكان شده است؛ ولى مىتوان گفت تعداد حسينيههاى بزرگ و رسمى به ٥٠٠ واحد، بالغ مىگردد. مراسم عاشورا و