ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٠ - وهّابيت؛ اينجا و آنجا!
را در سراسر كشور وسيع و پهناور عربستان در دست دارند. در عربستان، پادشاه يا همان مَلِك، حاكم مطلق است و هيچ كس حقّ عزل او را ندارد و تاكنون كه بيش از هفتاد سال از تأسيس حكومت آلسعود مىگذرد، هيچگونه قانونى كه در برابر اراده پادشاه قرار داشته باشد، وضع نشده است.
مبانى فكرى محمّد بن عبدالوهّاب، بنيانگذار وهّابيت چه بود؟
يكى از اين موارد بحث توحيد است كه محمّد بن عبدالوهّاب معتقد است معناى «لا اله الّا الله» برائت جستن از هر معبودى غير از الله و اخلاص كامل به خداى يگانه است و هركسى كه به غير خداوند متوسّل شود، مشرك مىباشد؛ چون از غير خدا طلب كمك و يارى كرده است. در بحث «شفاعت» هم مىگويد درخواست شفاعت از پيامبر و اولياى الهى جائز نيست و بدعت است. يا در بحث «قبور» معتقد است، ساختن بنا روى قبر و نذر و نياز و مانند آن شرك و بدعت است. در باب «جنگ و جهاد» هم مىگويد، هر كسى كه دعوت به توحيد خالص را نپذيرد و با آن مخالفت كند، مال او حلال و خونش هدر است. محمّد بن عبدالوهّاب بيشتر اين افكار و عقائد
را از آثار و كتابهاى ابن تيميه آموخته بود. جنگهاى حكّام آلسعود و وهّابيان در حمله به مكّه، «مدينه»، عراق (نجف و كربلا)، يمن و سوريه بر اين اساس بوده است. البتّه علما و دانشمندان شيعه پاسخهاى مناسبى به ادّعاهاى وهّابيان دادهاند.
آيا وهّابىها بر تمام نقاط عربستان سيطره دارند؟
ببينيد پس از آغاز و استمرار دعوت وهّابىها و استقرار حاكميت آلسعود، بيشتر سرزمينهاى مردم مسلمان جزيرة العرب، مانند شهرهاى مكّه، مدينه، «طائف»، «دمام»، «نجران»، «بريده»، «الكبار»، «هفوف»، «جدّه»، «تبوك»، «رياض»، «قطيف»، «الأحساء» و مناطق ديگر به تصرّف و اشغال حاكمان سعودى در آمد و به اجبار آيين وهّابيت رسميت يافت؛ ولى تعدادى از مسلمانان مناطق شرقى، مانند قطيف، احساء، «عسير» و نجران كه قبلًا شيعه اثنا عشرى
بودند، تسليم نشدند و هنوز هم مراسم دينى و مذهبى را طبق اعتقاد خود (شيعه) عمل مىكنند.
وهّابىها از چه شيوههايى براى گسترش شعائر مذهبى خود استفاده مىكنند؟
وهّابىها نسبت به آيينها و شعائر مذهبى، سختگيرى زيادى دارند و با تعمير و ساختن قبور پيامبران، زيارت قبور اموات، توسّل به اولياى الهى، نذر براى مردگان، طلب شفاعت و بزرگداشت آنها به طور جدّى برخورد مىكنند. تمامى كتابها، مجلّات و سخنرانى خطيبان در مساجد، به ويژه مسجدالحرام و مسجد النّبى (ص) كه چاپ و منتشر مىشود، درباره مباحث توحيد و شرك، بدعت و نهى مردم در استفاده از دعا و توسّل و شفاعت مىباشد.
به نظر مىرسد اوج گسترش شعائر مذهبى وهّابيت در موسم فريضه حج انجام مىگيريد؟
كاملًا درست است. به دليل اهمّيتى كه مسئله حج در بين مسلمانان جهان دارد و همه ساله، ميليونها زن و مرد مسلمانِ عاشق حضور در مراسم عبادى- سياسى حج و زيارت قبر مقدّس پيامبر گرامى (ص) و صحابه ايشان و بازديد از مكانهاى تاريخى عازم عربستان مىشوند، حاكمان سعودى وزارتخانه مستقلى به نام «حج» تشكيل دادهاند كه وظيفه اساسى و مهمّ آن رسيدگى به مسائل حج و حجّاج مىباشد. تمامى علما و دانشمندان وهّابى، بايد آمادگى كامل در جهت برگزارى مراسم را داشته باشند و احكام و سؤالات شرعى حاجيان را طبق فرقه وهّابيت پاسخ گويند. البتّه اداره حرمين شريفين، يعنى مكّه و مدينه از وظايف عمده وزارت حج و شئونات اسلامى است. اين وزارتخانه به طور منظّم كتابها و مجلّاتى براى معرفى مكانهاى تاريخى و اعمال مذهبى مسلمانان طبق فرقه وهّابيت چاپ، منتشر و توزيع مىكند.
غير از اداره حرمين شريفين چه نهادهاى ديگرى زير نظر وزارتخانه حج قرار دارد؟
مؤسّسات و نهادهاى متعدّدى مانند: مجلس شوراى الدعوة و الارشاد، المجلس الاعلى و الشؤون الاسلامية، رياسة شؤون الحرم المكّى والحرم المدنى، دور الحج فى نشرة الدعوة، هيئة الأمر بالمعروف و النهى عن المنكر و چندين مجموعه ديگر از مجموعههايى هستند كه زير نظر وزارت حج فعّاليت مىكنند و هر كدام به سهم خود با برپايى جلسات، سخنرانىها در داخل و خارج كشور، تأليف كتاب و چاپ نشريات و توزيع و اهداى آنان، به ويژه در ايام حج، يعنى ماههاى ذى قعده و ذى حجّه، به وظايف خود عمل مىكنند.
قطعاً وهّابىها در عربستان براى نهادينه كردن مبانى فكرى خود، مراكز علمى متعدّدى را تأسيس كردهاند. آيا از دانشگاهها و مراكز علمى آنها آمار دقيقى در دست داريم؟
بله، آمار به خوبى نشانگر گستره فعّاليتهاى علمى وهّابىها است كه من در اينجا گزارش كوتاهى از اين مراكز علمى به شما ارائه خواهم داد. يكى از اين مراكز علمى، «جامعه امّ القرى» است كه در مكّه واقع شده است. اين دانشگاه در سال ١٣٦٩ ه. ق. ابتدا به صورت كلّية الشّريعة تأسيس و در سال ١٤٠١ ه. ق.
با موافقت مجلس الوزراء به جامعه امّ القرى تغيير نام داد. هدف از تأسيس اين دانشگاه، آموزش زبان عربى و گسترش فرهنگ اسلامى براى برادران و خواهران مىباشد و در شهرهاى جدّه و طائف نيز شعبه دارد. اين دانشگاه تاكنون كتابها و مجلّات متعدّدى را چاپ و منتشر كرده است. يكى ديگر از اين مراكز علمى، «الجامعة الاسلامية» است كه در مدينه منوّره فعّاليت مىكند. اين دانشگاه هم در سال ١٣٨٠ ه. ق. تأسيس شد كه تاكنون فعّاليتهاى فراوانى در زمينه چاپ و نشر كتاب و مجلّه انجام داده است. از ديگر دانشگاهها مىتوان از دانشگاه «الامام محمّد بنسعود الاسلامية» را نام برد كه در سال ١٣٩٤ ه. ق.
دانشگاه الملك سعود از ديگر دانشگاههاى اين كشور است كه از