برين، و صدور مراتب كثرت از آنها (اسماء الهى) و بازگشتشان بدانها، همراه با ريزه‌كاريهاى انواع سلوك و تحمل كوشش‌هاى دشوار و سخت، و پاكيزه كردن نفس با اقسام مختلف رياضات و رها كردنش از بند جزئيات و متصف كردنش به صفت اطلاق، كار فيلسوف و متكلم نيست، و بدين علم بلند و شريف و فضل بزرگ، جز بزرگان از اولياى متأله و فاضلان متقى محقق دست نخواهند يازيد، آنان كه نفوس خويش را به شمشير رياضات گوناگون كشته، و اعضاى خويش را به تازيانه دستورات و احكام شرعى ادب كرده، و كالبدهاشان را به آتش مجاهدات گداخته، و از دست‌يابى به لذت‌هاى زودگذر- براى رسيدن به سرچشمه‌هاى صاف معانى- خوددارى كرده، و دلهايشان را بر تخت شهود نشانيده و باطن‌هايشان را در جولانگاههاى وجود رها كرده‌اند.

٤ و چون جام‌هاى مشاهدات بر ارواحشان به گردش درآمد و دل‌هاشان در مجالس وصال به خلعت‌هاى ملاطفت و عشق، ابتهاج و خرمى پيدا كرد، رازهاى توحيد را- چون مستان- آشكار كرده و دقايق تحقيق را به زبان عرفان ظاهر و هويدا نمودند.

٥ و چون معرفت و شناخت رازها و اسرار حروف، ارتباط به اصول اين علم شريف و ارزشمند دارد، و حقايق اسرار نقطه از فراخ‌ترين دواير و مداراتى است كه دقايق علم توحيد بر گرد آن مى‌گردد، تصميم گرفتم كه بر آن، تعليقاتى از آنچه كه بر باطن و سرّم وارد شده- يعنى از اسرار و ويژگيها و هويدا شدن‌هاى نقطه به صور اعيان حروفى و دگرگونى‌هايش كه اشاره به شئون تجليات الهى دارد- بنگارم.

٦ از اين روى آغاز در نوشتن اين دفتر، به زبان ذوق‌[١] (مكاشفه) و اشاره‌

[١] - شيخ عبد الرزاق كاشانى در كتاب اصطلاحات الصوفيه خود گويد: ذوق عبارت است از اولين درجات شهود حق به حق، در طى برق‌هاى پى در پى- در كمترين درنگى از تجلى برقى- و چون فزونى يافت و به وسط مقام شهود رسيد، به نام« شرب» ناميده مى‌شود، و چون به نهايت رسيد به نام« رىّ» ناميده مى‌شود( شرب به معنى آشاميدن و رىّ به معنى سيرابى است) و اين به حسب صفا و پاكى سرّ است از مشاهده غير.