ترجمه و متن اسرار النقطه يا توحيد مكاشفان - همدانى، على بن شهاب الدين - الصفحة ٥٤ - در بيان عوالم كليه كه به نام حضرات خمس ناميده مىشود

وجودى و عكوس اسماء الهى و صفات ربانى- مانند حيات و علم و اراده و قدرت و سمع و بصر و كلام- دارد.

٦٢ اين پايان تنزلات وجودى و نهايت ظهورات الهى مى‌باشد؛ سپس درجه به درجه آغاز در ترقى و بر شدن مى‌كند به آنچه كه از آن در اين مراتب وجودى فرود آمده، و راههاى اصول و فروع آن را پيموده، تا آنكه بازگرديده و به مبدأ نخستين- كه از او آغاز كرده و تمام كارها بدو باز مى‌گردد- اتصال و پيوند مى‌يابد.

٦٣ اما حركت امتدادى نقطه در عرض (پهنا) اشاره است به پخش انوار تجليات وجودى و گسترش آثار دم‌هاى ربّانى و نسايم رحمانى در حقايق اعيان شهودى؛ و نقطه‌هاى چهار گانه اشاره است به اين كه صدور اعيان ثبوتى (ثابته) و مجردات جبروتى و روحانيات ملكوتى و جسمانيات شهادى، از مرتبه هويت غيبى، در عرض و رديف هم‌اند و در پذيرش فيوضات وجودى- از جانب آفريدگار فياض- مساوى و برابراند، و خداوند بدين مطلب اشاره كرده و فرموده:

و هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ‌، يعنى: اوست كه در آسمان خداست و در زمين خداست و همو حكيم و داناست (٨٤- زخرف).

٦٤ پس نسبت كلمات وجودى به آفريدگار خالق، نسبت كلمات كتابى است به نويسنده، و چون افراد مراتب موجودات را در حال استفاضه فيض وجودى از حضرت پروردگار و خالق در نظر بگيرى، در نزديكى و دورى و پيش و پس بودن برابر و مساوى‌اند، و چون آنها را به ظهوراتشان در زمان‌هاى گوناگون نسبت دهى، برخى از برخ ديگر پيش‌اند.

٦٥ و نزد محقق عارف اختلاف ظهورات ربّانى، شكستى در مرتبه مساوى و برابر بودنشان در بهره‌برى انوار وجود از وزش دم‌هاى رحمانى وارد نمى‌آورد، و صاحب اين شهود به «سرّ سرّش» در بهشتى كه پهناى آن آسمانها و زمين است و براى تقوا پيشه‌گان آماده شده در گردش و سير است، آنان كه‌