در زبان فرانسه نيز ابوالنجاء و ديگران، ترجمه‌اي دو زبانه (عربي ـ فرانسه)، اما ناقص را به سال١٩٨٦م، در بيروت منتشر كردند.[١] جالب آن است كه ترجمه مذكور نيز بدون ذكر نام مترجم در١٠٤ صفحه، در كتابخانه مدرسه چهلستون و به صورت افست چاپ شده است.

با نگاهي به برخي ترجمه‌هاي نهج‌البلاغه به زبان‌هاي غربي مي‌توان اين‌گونه نتيجه گرفت كه تمامي اقدامات در ترجمه‌هاي غربي اين كتاب از سوي مسلمانان و انجمن‌هاي ديني ايشان صورت پذيرفته است؛ اما آنان به جاي روز آمد كردن و حك و اصلاح ترجمه‌ها تنها به افست چاپ‌هاي قبلي پرداخته، و در ارائه ترجمه‌هایي به روزتر به دنياي غرب، چندان كه بايد، موفق نبوده‌اند.

نتيجه

نهج‌البلاغه يكي از برجسته‌ترين متون ادب عربي است كه به دلیل سبك نگارش، شیوة بيان و موضوعات متنوعش، همواره مورد عنايت علما و ادباي مسلمان بوده است. ليكن گستره توجه به آن، تنها مختص مسلمانان شرقي نيست، بلكه غربي‌ها، بويژه خاورشناسان نيز پیوسته مجذوب اين اثر بوده‌اند. با اين حال، بيشتر توجه غربيان به نهج‌البلاغه تنها به جهت اهميت ادبي اين كتاب شريف بوده؛ همان‌گونه که طرح و تكرار مناقشات افرادي چون ابن‌خلكان در باب اصالت آن تا مدت‌ها راه را براي ارائه پژوهش‌های درون و برون متني و تحليل آن مسدود ساخت؛ اما از سویی پژوهش‌های برخي خاورشناسان چون واگليري و تلاش برخي محققان مسلمان شاغلِ در غرب چون م. عبدالجليل و مختار جبلي باعث از ميان رفتن بسياري از قضاوت‌هاي سطحي و نادرست درباره نهج‌البلاغه شد. در اين ميان مسلمانانِ آشنا با سنت اسلامي، زبان عربي و نيز روش‌هاي نوين پژوهشي غربيان، در مسير معرفی و پژوهشِ در نهج‌البلاغه بسيار كوشيدند؛ اما به رغم توفيق محدود آنها، هنوز ترجمه‌هايي روزآمد و منقح، چندان كه بايد ارائه نشده است.

البته باید متذکر شد که پژوهش‌ها و تحقیقات خاورشناسان درباره‌ کتاب شریف نهج‌البلاغه بیش از آن چیزی است که در این نوشتار آورده شده است، اما به دلیل عدم دسترسی به تمامی آنها به همین مقدار بسنده گردید. گرچه در این مقاله به رؤوس پژوهش‌های غربیان در این خصوص اشاره شد، اما امید آن داریم در آینده، دیگر پژوهش‌های خاورشناسان را در این باب مورد بررسی و ارزیابی قرار دهیم.

كتابنامه

ـ نهج‌البلاغه، سید رضی موسوی، ترجمه: دكتر سيد جعفر شهيدي، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، هفتم، ١٣٧٤ش.

ـ «گذري بر مطالعات شيعي در غرب»، عباس احمدوند، فصلنامه مقالات و بررسي‌ها، دفتر٦٣، تابستان ١٣٧٧ش، ص‌ ١٥٣ـ١٨٣.

[١]. Ibid, PP.٧-٨.