قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٤٦ - ٦- اخبار و روايات

مى‌گردد؛ و از سوى ديگر، به حين العمل نيز اختصاص نداشته و بعد العمل را هم شامل است. امّا از نظر عبارت، در اين روايت نيز «كلّ ما» در «تهذيب الأحكام» و «وسائل الشيعة» متّصل به هم و به صورت ظرف زمانى- «كلّما»- آمده است؛ در حالى كه صحيح آن جداگانه و به صورت «كلّ ما» مى‌باشد و ضمير در «فيه» به «ما» كه موصوله است، برمى‌گردد.

٦) عبد اللَّه بن جعفر (فى قرب الإسناد) [١]، عن عبد اللَّه بن الحسن، عن‌ جدّه عليّ بن جعفر، عن أخيه موسى بن جعفر عليهما السلام، قال: سألته عن رجل ركع وسجد ولم يدر هل كبّر أو قال شيئاً في ركوعه وسجوده، هل يعتدّ بتلك الركعة والسجدة؟ قال عليه السلام: «إذا شكّ فليمض في صلاته». [٢]

در سند اين روايت، «عبداللَّه بن الحسن» وجود دارد كه در كتب رجالى توثيق نشده است. بنابراين، روايت از نظر سند مشكل دارد.

امّا معناى روايت‌ اين است كه على بن جعفر عليه السلام از برادرش امام كاظم عليه السلام در مورد مردى كه در ركوع است و نمى‌داند تكبير گفته است يا نه؟ و يا در سجده نماز مى‌باشد در حالى كه در ذكر ركوع شكّ مى‌كند، سؤال مى‌كند كه آيا به آن ركعت از نماز و سجده اعتنا و توجّهى مى‌شود؟ امام عليه السلام در نيز در پاسخ او بيان مى‌دارند: هرگاه در نمازش شكّ كرد، بايد به شكّش اعتنا نكند و بنا را بر انجام آن بگذارد.

با توجّه به سؤال در روايت و پاسخى كه حضرت مى‌دهند، معلوم مى‌گردد كه روايت ناظر به شكّ بعد از تجاوز از محلّ عمل است؛ و بنابراين، مى‌تواند به عنوان يكى از ادلّه قاعده تجاوز قرار گيرد؛ با اين وجود، فقط به باب صلاة اختصاص خواهد داشت و ديگر ابواب فقهى را شامل نمى‌شود.

[١]- عبد اللَّه بن جعفر حميرى، قرب الإسناد، ص ١٩٨، حديث ٧٥٥.

[٢]- محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ٨، ص ٢٣٩، باب ٢٣ از أبواب الخلل الواقع فى الصلاة، حديث ٩.