قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٥٨ - ٦- اخبار و روايات
قاعده فراغ و تجاوز دلالت دارد.
١٣) و عنه، عن صفوان، عن حمّاد بن عثمان، قال: قلت لأبي عبداللَّه عليه السلام: أشكّ وأنا ساجد، فلا أدري ركعت أم لا؟ فقال عليه السلام:
«قد ركعت، إمضه». [١]
سند روايت: «و عنه»: مراد «حسين بن سعيد اهوازى» است كه مرحوم شيخ طوسى رحمه الله به ايشان اسناد مىدهند و همچنان كه بيان شد، طريق شيخ رحمه الله به او طريق صحيحى است.
«صفوان»: صفوان بن يحيى، أبو محمّد البَجَلّى بيّاع السابرىّ است؛ كه از ثقات جليلالقدر اماميه مىباشد. پدرش از امام صادق عليه السلام روايت نقل مىكند و خودش از امام رضا عليه السلام؛ وى در نزد آن امام همام منزلت ويژهاى داشت و از اصحاب اجماع مىباشد. [٢]
«حمّاد بن عثمان» نيز در روايت قبل ذكر شد.
مطلب بعد اين است كه ظاهراً اين دو روايت، يكى هستند و به عنوان دو روايت مستقلّ محسوب نمىشوند؛ چه آن كه رواى اوّل آنها (شخصى كه از امام عليه السلام، روايت را نقل مىكند) يك نفر است و در هر دو روايت راوى اوّل، حمّاد بن عثمان و مروىّ عنه، امام صادق عليه السلام است. بنابراين، بايد گفت اين دو خبر، يك روايت هستند كه به دو طريق نقل شدهاند.
معناى روايت: عبارت اين روايت، همانند روايت قبل مىباشد و فقط در جواب امام صادق عليه السلام متفاوت هستند؛ بدين صورت كه در روايت قبل آمده است كه امام عليه السلام فرمودهاند: «إمض»، لكن در اين روايت بيان شده است كه امام عليه السلام فرمودهاند: «قد ركعت، إمضه»؛ يعنى امام عليه السلام با توجّه به نقل اين روايت- روايت دوّم- به حمّاد بن عثمان مىفرمايند كه تو تعبّداً ركوع نمازت را به جا آوردهاى و بر اتيان ركوع بنا
[١]- محمّد بن حسن طوسى، تهذيب الأحكام، ج ٢، ص ١٦٠، حديث ٥٩٤ و الإستبصار، ج ١، ص ٥٣٣، حديث ٦/ ١٣٥٦؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ٦، ص ٣١٧، باب ١٣ از ابواب الركوع، حديث ٢.
[٢]- ر. ك: احمد بن على نجاشى، رجال النجاشى، ص ١٩٧، شماره ٥٢٤؛ محمّد بن حسن طوسى، الفهرست، ص ١٤٥، شماره ٣٥٦ و إختيار معرفة الرجال المعروف برجال الكشّى، ص ٥٩٩، شماره ١٠٥٠.