قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٥٣ - ٦- اخبار و روايات
به معناى «فشككت فيه شكّاً» باشد؛ يعنى بعد از انجام نماز يا وضو و يا غسل اگر شكّ كردى كه جزئى را انجام دادهاى يا نه؟ بنا را بر انجام آن بگذار و اعاده لازم نيست.
بنابراين، كلمه «تذكّراً» به اين معنى است كه مجدّداً نسبت به صحّت يا انجام آن شىء توجّه نمود و اين همان معناى شكّ است.
در اينجا ممكن است كسى بگويد منظور از «فذكرته تذكّراً» اين است كه شخص به ياد آورد، جزئى كه به عنوان ركن نماز نمىباشد- به عنوان مثال: ذكر ركوع- را انجام نداده است، در اين صورت، فقها قائلاند كه اعاده لازم نيست [١]؛ ليكن از آنجا كه در روايت، كلمه «طهورك» نيز در كنار «صلاتك» ذكر شده است، معلوم مىگردد اين معنا قابل قبول نيست. چه آن كه اگر كسى به نماز ايستاد و در اثناى نماز يادش آمد كه وضو ندارد و يا حتّى اگر نمازش را خواند و بعد از نماز فهميد كه وضو نداشته است، بايد وضو بگيرد و نمازش را اعاده كند. [٢]
بنابراين، به قرينهى كلمه «طهورك» بايد گفت مراد از «تذكرته تذكّراً» شكّ در عمل است.
١٠) محمّد بن الحسن باسناده عن الحسين بن سعيد، عن فضالة، عن أبان بن عثمان، عن بكير بن أعين، قال: قلت له: الرجل يشكّ بعد ما يتوضّأ؟ قال عليه السلام: «هو حين يتوضّأ أذكر منه حين يشكّ». [٣]
[١]- به عنوان نمونه، ر. ك: محمّد بن حسن طوسى، المبسوط، ج ١، ص ٣٠٢؛ شهيد اوّل، ذكرى الشيعة، ج ٤، ص ٥٧؛ محقّق كركى، جامع المقاصد، ج ٢، ص ٤٩٠؛ سيّد محمّد جواد حسينى عاملى، مفتاح الكرامة، ج ٩، ص ٣٩٧ به بعد؛ محمّد حسن نجفى، جواهر الكلام، ج ١٢، ص ٢٧٤؛ سيّد محمّد كاظم طباطبايى يزدى، العروة الوثقى، ج ٣، ص ٢١٩، مسأله ١٨.
[٢]- به عنوان نمونه، ر. ك: محمّد بن حسن طوسى، المبسوط، ج ١، ص ١١٩؛ علامه حلّى، قواعد الأحكام، ج ١، ص ٣٠٤؛ شهيد اوّل، ذكرى الشيعة، ج ٤، ص ٣٢؛ محقّق كركى، جامع المقاصد، ج ٢، ص ٤٨٨؛ سيّد محمّد جواد حسينى عاملى، مفتاح الكرامة، ج ٩، صص ٢٦٨ به بعد؛ محمّد حسن نجفى، جواهر الكلام، ج ١٢، ص ٢٣٨؛ سيّد محمّد كاظم طباطبايى يزدى، العروة الوثقى، ج ٣، ص ٢١١، مسأله ٥.
[٣]- محمّد بن حسن طوسى، تهذيب الأحكام، ج ١، ص ١٠٥، حديث ٢٦٥؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ١، ص ٤٧١، باب ٤٢ از أبواب الوضوء، حديث ٧.