قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ١١ - مقدّمه ناشر

دين مجموعه‌اى از معارف و احكام است كه خداوند تبارك و تعالى به منظور اداره‌ى بهتر جوامع بشرى به جهت شفقتى كه بر آنها داشته بر پيامبران نازل كرده است و خاتم اديان و كامل‌ترين آنها براى هدايت بشر، دين اسلام است كه خداوند متعال آن را در طول بيست و سه سال بر حضرت ختمى مرتبت محمّد بن عبداللَّه صلى الله عليه و آله و سلم فرو فرستاده است؛ همان گونه كه در خطبه‌ى غديريه آمده است:

«ما من شي‌ء يقرّبكم من الجنّة ويباعدكم من النّار إلّاوقد أمرتكم به، وما من شي‌ء يقرّبكم من النّار ويباعدكم من الجنّة إلّاوقد نهيتكم عنه» [١]؛ هيچ چيزى نبود كه شما را به بهشت نزديك كند و از دوزخ دور گرداند، جز آن كه شما را به آن امر كردم؛ و هيچ چيزى نبود كه شما را به جهنّم نزديك و از بهشت دور كند، جز آن كه شما را از آن پرهيز دادم.

و تنها يك مسأله باقى مانده و آن معرّفى خليفه پس از پيامبر و سپردن سكّان كشتى نجات امت اسلام به فردى لايق و مرضىّ خداوند بود، و اين امر نيز به فرمان الهى در غديرخم و در ادامه‌ى حجّةالوداع محقّق شد وبا نزول آيه‌ى شريفه‌ى‌ «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلمَ دِينًا» [٢] مهر تكميل بر پرونده رسالت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقش بست.

از آن‌چه گذشت نتيجه مى‌گيريم، آن‌چه براى تبيين دين اعمّ از مسائل فقهى و غير فقهى لازم بود، توسط پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و با پيوست خلافت على بن ابيطالب و امامان از فرزندان او عليهم السلام مطرح شده است؛ لكن در پيگيرى مسائل فقهى بخصوص با كثرت‌

[١]. محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعه، ج ١٧، ص ٤٥، ح ٢.

[٢]. سوره‌ى مائده، ٣.