قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ١٥٥ - عدم جريان قاعده تجاوز در وضو

يعنى: هرگاه در حال اشتغال به وضو شكّ كردى كه آيا دو ذراع خود يا هر چيز ديگرى كه شستن و مسح آن لازم است را انجام داده‌اى يا نه، آن جزء مشكوك را اعاده كن؛ امّا اگر پس از فراغ از وضو و داخل شدنت در عمل ديگرى مانند نماز يا چيز ديگر، شكّ كردى كه بعضى از واجبات وضو را آورده‌اى يا نه، چيزى بر تو نيست و جزء مشكوك اعاده ندارد.

طبق صدر اين روايت، قاعده‌ى تجاوز در وضو جارى نيست؛ امّا بر اساس ذيل روايت، قاعده فراغ در آن جارى مى‌شود. بنابراين، صدر صحيحه مى‌تواند عموماتى را كه از آن‌ها جريان قاعده تجاوز در همه ابواب فقهى را استفاده كرديم، تخصيص بزند.

البتّه در اين‌جا ممكن است اين احتمال مطرح شود كه اجماع مورد ادّعاى مجمعين مستند به همين صحيحه زراره باشد، و بنابراين، اجماع مدركى مى‌شود.

٢- موثقّه‌ى ابن ابى يعفور از امام صادق عليه السلام كه فرمود:

«إذا شككت في شي‌ء من الوضوء وقد دخلت في غيره فليس شككّ بشي‌ء، إنّما الشكّ إذا كنت في شي‌ء لم تجزه» [١].

يعنى: هرگاه در جزئى از اجزاى وضو شكّ كردى در حالى كه داخل در غير آن شدى، به آن اعتنا نكن؛ شكّ در صورتى صحيح و قابل اعتنا است كه از آن شيى‌ء و محلّ آن تجاوز نكرده باشى.

در مورد مرجع ضمير در عبارت‌ «في غيره» بيان شد كه دو احتمال وجود دارد:

يكى آن كه مرجع ضمير «وضوء» باشد و ديگر آن كه ضمير به «شيى‌ء» برگردد.

استدلال به اين روايت براى عدم جريان قاعده تجاوز در وضو، در صورتى صحيح‌

[١]. محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ١، باب ٤٢ از ابواب الوضوء، ص ٤٧٠، ح ٢.