قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٤٩ - ٦- اخبار و روايات

بنابراين، روايت، به جهت بودن «عبدالكريم بن عمرو الخثعمى» در سلسله سندش، موثّقه است.

معناى روايت: در اين روايت، امام صادق عليه السلام مى‌فرمايند: هرگاه در چيزى از افعال وضو شكّ كردى در حالى كه د رغير آن داخل شده‌اى، شكّ تو اعتبارى ندارد؛ و شكّ معتبر، شكّ در چيزى است كه انصراف و تجاوز از آن حاصل نشده است.

چند نكته و مطلب در اين روايت وجود دارد كه محل اختلاف واقع شده است:

اولين مطلب اين كه اختلاف شده است كه ضمير «ه» در عبارت‌ «دخلت فى غيره» به چه كلمه‌اى بر مى‌گردد؛ «شي‌ء» يا «الوضوء»؟

به نظر، ظهور اوّلى آن در «شيى‌ء» است؛ و بدين معنا مى‌باشد كه هرگاه در يك جزئى از افعال وضو «مثلًا شستن صورت» شكّ شود در حالى كه مشغول غير آن جزء «مثلًا شستن دست‌ها» مى‌باشد.

مطلب دوّم آن است كه مراد از «إذا شككت» چيست؟ آيا شكّ در اصل وجود- اتيان- شى‌ء است، يا شكّ در صحّت شى‌ء آورده شده و يا آن كه عبارت، اطلاق دارد و هر دو را شامل مى‌شود؟ كه ان شاءاللَّه پاسخ آن در مباحث آينده بيان خواهد شد.

در مورد ذيل روايت نيز بايد بگوييم: امام عليه السلام با بيان اين عبارت- إنّما الشكّ ...- در مقام اعطاى يك ضابطه كلّى مى‌باشند و مى‌فرمايند: شكّ معتبر تنها شكّى است كه هنوز از متعلق آن انصراف صورت نگرفته باشد.

٨) وعنه- [عن محمّد بن على بن محبوب‌]-، عن يعقوب بن يزيد، عن إبن أبي عمير، عن محمّد بن مسلم، قال: قلت لأبي عبد اللَّه عليه السلام:

رجل شكّ في الوضوء بعد ما فرغ من الصلاة؟ قال عليه السلام: «يمضي على صلاته و لايعيد». [١]

سند روايت: «و عنه»: اين روايت را شيخ طوسى رحمه الله از محمّد بن على بن محبوب‌

[١]- محمّد بن حسن طوسى، تهذيب الأحكام، ج ١، ص ١٠٥، حديث ٢٦٤؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ١، ص ٤٧٠، باب ٤٢ از أبواب الوضوء، حديث ٥.