طبقات ناصري(تاريخ ايران و اسلام) - سراج جوزجانی، منهاج الدین - الصفحة ٣١٧ - (١٧) حاكم الشهيد و شمس الائمه سرخسي

(١٧) حاكم الشهيد و شمس الائمه سرخسي‌

در طبقه (٩) شرح احوال نوح بن نصر، مؤلف امام شمس الائمه ابي الفضل محمد بن الحاكم السرخسي صاحب مختصر كافي را وزير آن پادشاه مي‌نويسد، و اين همان شخصي است، كه نام وي محمد بن محمد الحنفي و مشهور به حاكم الشهيد است و بقول حاجي خليفه در (٣٣٤ ه) از جهان رفته و كتاب (كافي في فروع الحنفيه) ازوست، [١] ولي طوري كه مؤلف طبقات نوشته، اين امام بزرگ بنام شمس الائمه سرخسي مشهور نبوده، و شهرت وي، الحاكم الشهيد است. كه حادثه شهادت او را هم مؤلف در (٣٣٥ ه) مي‌نويسد، حاكم شهيد در كافي خويش احكام مبسوط محمد بن الحسن و جوامع او را فراهم آورد، و كتابي را نوشت، كه در نقل مذهب حنفي معتمد عليه است. و نسخه‌اي از اين كتاب در مخطوطات مكتبه مصر محفوظ است.
اما شمس الائمه سرخسي امام معروف ديگريست، كه شايد مؤلف ما را در نامهاي امامين خلطي دست داده باشد، اين شخص بقول حاجي خليفه شمس الائمه محمد بن احمد بن ابو سهل سرخسي است، كه بسال (٤٨٣ ه) از جهان رفته، و كتاب معروفش مبسوط سرخسي است در شرح مبسوط حاكم الشهيد كه در (١٥) جلد در محبس اوزجند نوشته است [٢] شمس الائمه از فقهاي معروف حنفيان است، كه مؤلفاتش در بين اهل علم معروف و تاكنون متداول است، و در اكثر مسايل بدرجه اجتهاد رسيده، و امام عصر و حجت زمان است، از مؤلفات ديگر وي كه بسيار معروف است كتابي است در اصول فقه، و شرح السير الكبير [٣] و شرح مختصر طحاوي در پنج جزو و مبسوط سابق الذكر كه شرح كافي حاكم الشهيد است، سرخسي از علامه روزگار شمس الائمه عبد العزيز احمد الحلواني

---

[١] كشف الظنون ج ٢ ص، ١٣١، بقولي محمد بن محمد بن احمد بن عبد اللّه بن عبد المجيد بن اسماعيل بن الحاكم مشهور به حاكم شهيد، در ربيع الاخر (٣٤٤ ه) شهيد شده (فهرست كتابخانه خديويه، ج ٣)
[٢] كشف الظنون ج ٢ ص ٢٣٠-
[٣] سير كبير تصنيف آخرين امام محمد است، كه سرخسي شرح آن را در اوزجند روز دوشنبه غره ذي قعده (٤٧٩ ه) آغاز كرد، و در مرغينان، بتاريخ روز جمعه ٢٠ ربيع الاول (٤٨٠ ه) از ان فراغ يافت،