٣- منظور از آگاهى معصومين از علم غيب آگاهى از تمام مسائلى است كه به نحوى با هدايت بشر ارتباط مستقيم يا غير مستقيم دارد، بنابراين آنها از تمام معارف و احكام و تواريخ انبيا و مسائل آفرينش و حوادث گذشته و آينده، تا آن‌جا كه ارتباط با هدايت انسان‌ها دارد، بالفعل آگاهند، اما ضرورتى نيست كه خارج از اين دايره را براى آنها قائل شويم.

روايات متعددى كه سابقاً اشاره كرديم و مى‌گويد انَّ اللَّهَ احْكَمُ وَ اكْرَمُ وَ اجَلُّ وَ اعْظَمُ وَ اعْدَلُ مِنْ انْ يَحْتَجَّ بِحُجَّةٍ ثُمَّ يُغَيِّبُ عَنْهُ شَيْئاً مِنْ امُورِهِمْ: «خداوند حكيم‌تر و گرامى‌تر و بزرگوارتر و با عظمت‌تر و عادل‌تر از آن است كه حجتى (براى خلق) قرار دهد، سپس چيزى از امور آنها را از او مكتوم دارد» [١] اشاره به اين معناست.

در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: مَنْ زَعَمَ انَّ اللَّهَ يَحْتَجُّ بِعَبْدٍ فى‌ بِلَادِهِ ثُمَّ يَسْتُرُ عَنْهُ جَميِعِ مَا يَحْتَاجُ الَيْهِ فَقَدْ افْتَرى‌ عَلَى اللَّهِ!: «كسى كه گمان مى‌كند خداوند بنده‌اى را حجت خود در سرزمين‌هاى خويش (و ميان بندگان) قرار مى‌دهد سپس تمام آنچه را كه نياز به آن دارد از او مكتوم مى‌دارد دروغ بر خدا بسته است». [٢]

اينها همه اشاره به علوم مورد نياز براى هدايت خلق است.

٤- آنها به تمام اسرار غيب آگاهند ولى آگاهى آنها بر اصول كافى است، در همه جا كليات را مى‌دانند، در حالى كه علم به تمام كليات و جزئيات عالم مخصوص ذات پاك خداست.

در حقيقت اين سخن شبيه چيزى است كه در روايات متعددّى آمده است كه على عليه السلام فرمود: انَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم عَلَّمَنى‌ الْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ وَ مِمَّا يَكُونُ الَى‌ يَوْمِ الْقِيَامَةِ، كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ الْفَ بابٍ فَذلِكَ الْفَ الْفَ بابٍ:

: «رسول خدا هزار باب از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و يا در

[١]. بحار، جلد ٢٦، صفحه ١٣٨، حديث ٥. (اين حديث در چند صفحه پيش نيز آمده بود با اندكى تفاوت).

[٢]. همان مدرك، صفحه ١٣٩، حديث ٨.