پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٤ - ٤- آگاهى از منطق الطير

و حيوانات غالباً از زلزله‌ها قبل از وقوع آن باخبر مى‌شوند و عكس‌العمل نشان مى‌دهند، حتى پيش از آن‌كه زلزله سنج‌هاى دقيق مقدمات آن را ثبت كنند.

عجائب زندگى زنبوران عسل، و رديابى حيرت‌انگيز آنها نسبت به مراكز گل‌ها كارهاى شگفت‌آور مورچگان و تمدن پيچيده آنان، آگاهى پرندگان مهاجر كه گاه فاصله قطب شمال و جنوب زمين را طى مى‌كنند، از وضع راه‌ها، با خبر بودن بعضى از پرندگان از وضع نوزادان آينده خود و پيش بينى دقيق نيازهاى آنها با نداشتن تجربه قبلى و امور ديگرى از اين قبيل كه در كتاب‌هاى معتبر و مستند امروز آمده است همگى نشان مى‌دهد كه جاى تعجب نيست اگر آنها تكلم مخصوصى داشته باشند، و بتوانند با كسى كه از الفباى تكلم آنها آگاه است سخن بگويند و رابطه برقرار سازند.

آيات متعددى از قرآن مجيد نشان مى‌دهد كه حيوانات برخلاف آنچه ساده‌انديشان مى‌پندارند براى خود درك و ديدى دارند، و حتى به عقيده بعضى تمام ذرات اين جهان حتى جمادات داراى نوعى شعورند، و به همين دليل تسبيح عمومى آنها را يك تسبيح آميخته با شعور مى‌دانند.

البته اينها موضوع بحث‌هاى ديگرى است كه در جاى خود مطرح كرده‌ايم، آنچه در اين‌جا توجه به آن لازم است مسأله آگاهى بعضى از پيامبران از «منطق الطير» و سخن گفتن پاره‌اى از حيوانات است كه نه به عنوان يك علم ضرورى براى اداى رسالت بلكه به عنوان علمى كه سبب كمال نبوت مى‌شد دارا بوده‌اند.